PAUL KRUGMAN, NGƯỜI ĐOẠT GIẢI NOBEL VỀ KINH TẾ YÊU CẦU: TƯỚC QUYỀN KIỂM SOÁT STARLINK KHỎI TAY CỦA ELON MUSK

Artikel von Lukas Richte/ News in Five, ngày 24-10 và các nguồn: Paul Krugman / Substack, nif/red. -  Nhà kinh tế học người Mỹ và là người từng đoạt giải Nobel, Paul Krugman, đang kêu gọi tước quyền kiểm soát Starlink khỏi tay Elon Musk. Lập luận của ông là: Không một doanh nhân tư nhân nào được phép đơn phương đưa ra các quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia. Động thái này diễn ra sau khi có thông tin cho rằng Ukraine đôi lúc không thể truy cập đầy đủ vào mạng lưới vệ tinh này.

Krugman chỉ trích gay gắt Elon Musk

Trên blog cá nhân tại nền tảng Substack, Paul Krugman cho rằng quyền kiểm soát Starlink cần phải được nhà nước hạn chế hoặc tạm thời điều hành nếu cần thiết. Nhà kinh tế học – người từng nhận giải Nobel Kinh tế, đưa ra quan điểm này dựa trên tầm quan trọng về mặt quân sự của mạng lưới vệ tinh đối với Ukraine.

Lời kêu gọi này xuất phát từ các báo cáo cho thấy chính Elon Musk có thể đã ra lệnh hạn chế quyền truy cập của Ukraine vào Starlink. Krugman dẫn nguồn từ tờ *The Wall Street Journal* và phát biểu của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, người cho biết chính phủ đã hoàn toàn bất ngờ trước quyết định này, với lưu ý rằng: "Trước đó, chúng tôi không hề hay biết gì cả."

Mặc dù Krugman thừa nhận hiện chưa rõ liệu Tổng thống Mỹ Donald Trump có phải là người thúc giục Musk thực hiện hành động này hay không, ông nhấn mạnh vào một vấn đề cốt lõi hơn: Một cá nhân tư nhân không nên có quyền tự ý đưa ra các quyết định gây hệ quả trực tiếp đến một cuộc chiến tranh. Ông viết rằng việc hạn chế Starlink đã làm suy yếu Ukraine và tiếp tay cho Nga.

"Chủ nghĩa tư bản không phải là cái cớ cho hành vi phản quốc"

Krugman đặc biệt bác bỏ lập luận cho rằng với tư cách là chủ sở hữu Starlink, Musk có toàn quyền quản lý dịch vụ này theo ý muốn. Ông lập luận rằng quyền sở hữu tài sản cũng có giới hạn khi lợi ích an ninh quốc gia bị đe dọa. "Chủ nghĩa tư bản không phải là cái cớ cho hành vi phản quốc," nhà kinh tế học khẳng định.

Để củng cố quan điểm của mình, ông đưa ra một ví dụ lịch sử. Trong Thế chiến thứ hai, chính phủ Mỹ từng đặt một số công ty dưới sự kiểm soát của nhà nước khi các hoạt động của họ gây nguy hại cho nỗ lực chiến tranh. Krugman dẫn chứng trường hợp của công ty Montgomery Ward: vào năm 1944, người đứng đầu công ty là Sewell Avery đã từ chối tuân thủ các chỉ thị từ chính phủ; để đáp trả, Tổng thống Franklin D. Roosevelt đã ra lệnh tịch thu các cơ sở của công ty này. Krugman cho rằng, về nguyên tắc, một biện pháp tương tự có thể được áp dụng đối với Starlink. Ông không kêu gọi quốc hữu hóa vĩnh viễn, mà đề xuất sự kiểm soát tạm thời từ phía nhà nước, nếu cần thiết, nhằm đảm bảo rằng các quyết định có tác động lớn đến an ninh quốc gia không bị phó mặc cho ý chí của một cá nhân doanh nhân duy nhất.

Starlink như một cơ sở hạ tầng quân sự trọng yếu

Krugman xếp Starlink vào cùng nhóm với các nhà thầu quốc phòng lớn. Trong chiến tranh hiện đại, thông tin liên lạc và dữ liệu thời gian thực cũng quan trọng không kém vũ khí và đạn dược. Do đó, các quyết định về việc quốc gia nào được phép kết nối với những hệ thống như vậy vốn dĩ thuộc phạm vi chính sách đối ngoại và quốc phòng.

Xét đến cùng, yêu cầu của Krugman rất rõ ràng: quyền kiểm soát Starlink phải được tách khỏi tay Musk, "bằng cách này hay cách khác". Một hệ thống có tầm quan trọng quân sự sống còn như vậy không thể bị đặt vào thế phụ thuộc vào ý muốn cá nhân của một doanh nhân duy nhất.

Về Paul Krugman – Nhà kinh tế học đoạt giải Nobel và giáo sư đại học

Trong nhiều thập kỷ, Paul Krugman là một trong những nhà kinh tế học nổi bật nhất tại Hoa Kỳ. Ông từng giảng dạy tại các cơ sở giáo dục danh tiếng như Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và Đại học Princeton; từ năm 2015, ông đảm nhiệm vai trò giáo sư tại Graduate Center thuộc Đại học Thành phố New York (CUNY). Năm 2008, ông được trao giải Nobel Kinh tế nhờ những đóng góp trong lĩnh vực thương mại quốc tế và địa lý kinh tế. Bên cạnh các hoạt động học thuật, ông còn là một bình luận viên thường xuyên về các vấn đề chính trị và kinh tế.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 25-10-2026