TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI: TRUMP ĐƯA RA LÝ DO MỚI ĐỂ BIỆN MINH CHO VIỆC ÁP THUẾ LÊN CANADA

Nguồn tin từ Frankfurter Allgemeine Zeitung: Ông Donald Trump vừa khởi động một vòng mới trong cuộc tranh chấp thuế quan với Canada, một trong những đối tác thương mại chủ chốt của Mỹ. Tổng thống Mỹ đã ban hành sắc lệnh áp thuế nhập khẩu 50% đối với một số mặt hàng cụ thể từ quốc gia láng giềng này. Động thái này ảnh hưởng đến nhiều loại sản phẩm, như rượu vang, xi măng và gậy khúc côn cầu trên băng, với sản lượng nhập cảng ước tính khoảng 20 tỷ USD, theo số liệu của chính phủ Mỹ.

Ông Trump mô tả bước đi này về cơ bản là sự đáp trả đối với các mức thuế mà Canada đã áp đặt lên hàng hóa nhập cảng từ Mỹ, những biện pháp vốn dĩ là phản ứng trước các mức thuế mà ông Trump đã áp đặt lên hàng hóa Canada trước đó. Theo một cách hiểu nào đó, đây là các mức thuế trả đũa nhằm đáp lại những biện pháp trả đũa trước đó. Một tuyên bố từ White House cáo buộc Canada là quốc gia duy nhất, ngoại trừ Trung Quốc, đáp trả thuế quan bằng các biện pháp trả đũa thay vì tìm kiếm một thỏa thuận thương mại. Theo thông báo, các mức thuế mới dự kiến ​​sẽ có hiệu lực vào ngày 19 tháng 8.

Ông Trump từng rút lại các đe dọa áp thuế trước đây

Vẫn chưa rõ liệu điều này có thực sự diễn ra hay không?. Trong quá khứ, ông Trump từng rút lại các đe dọa áp thuế, và khoảng thời gian vài tuần trước khi thực thi sẽ cho phép cả hai bên đàm phán và có khả năng ngăn chặn việc áp thuế. Các thách thức pháp lý đối với mức thuế mới cũng là một khả năng có thể xảy ra.

Dù thế nào đi nữa, thông báo của ông Trump đánh dấu một bước leo thang mới trong cuộc tranh chấp với Canada. Nó cũng một lần nữa cho thấy nỗ lực của Tổng thống Mỹ trong việc tìm kiếm các lý do mới để biện minh cho việc áp thuế. Lần này, ông dựa vào một đạo luật từ năm 1930, văn bản chưa từng được viện dẫn trong bối cảnh này trước đây. Theo cách hiểu của ông, đạo luật này trao cho ông quyền trừng phạt các quốc gia bằng thuế quan nếu các hoạt động thương mại của họ gây bất lợi cho Mỹ.

Chính phủ Mỹ hiện cáo buộc Canada có hành vi phân biệt đối xử trên nhiều phương diện, ví dụ như thông qua thuế đánh vào ô tô nhập khẩu từ Mỹ hoặc các hạn chế nhập khẩu đối với đồ uống có cồn và các sản phẩm từ sữa từ nước láng giềng. Canada đã áp đặt một số mức thuế này vào năm ngoái để đáp trả các thông báo thuế quan khác do ông Trump đưa ra. Hiện tại, Mỹ cũng đang áp thuế lên một số mặt hàng nhập khẩu từ Canada, bao gồm ô tô, thép và nhôm.

*Thuế quan bị Tòa án Tối cao tuyên bố vô hiệu*

Chính phủ Mỹ cũng từng dựa vào các đạo luật cũ để áp dụng các mức thuế khác. Khi ông Trump tuyên bố "Ngày Giải phóng" vào đầu tháng 4 năm 2025 và công bố các mức thuế quan đối với hàng nhập cảng từ hầu hết các quốc gia trên thế giới, ông đã viện dẫn một đạo luật khẩn cấp có từ năm 1977.  Sau đó, Tòa án Tối cao đã tuyên bố các mức thuế này không có hiệu lực vào tháng 2, và chính phủ Mỹ kể từ đó đã bắt đầu hoàn lại tiền cho các doanh nghiệp. 

Để thay thế, ông Trump đã áp đặt mức thuế cố định 10% lên tất cả hàng hóa nhập cảng vào Mỹ, dù có một số trường hợp ngoại lệ, dựa trên một đạo luật khác đã có từ nhiều thập niên trước. Các mức thuế này dự kiến ​​sẽ hết hiệu lực vào ngày 24 tháng 7, mặc dù giới quan sát phần lớn kỳ vọng chính quyền sẽ công bố các mức thuế mới để thay thế chúng.

Khác với các mức thuế trước đây áp dụng cho hàng nhập cảng từ Canada, các khoản thuế mới được công bố không dành sự miễn trừ cho hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh của USMCA (Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ). Hiệp định thương mại này đã được đàm phán trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump; tuy nhiên, chính phủ Mỹ gần đây đã quyết định không gia hạn hiệp định, dẫn đến nhu cầu phải tiến hành các cuộc đàm phán mới. Chính phủ Mỹ hiện đang tiến hành các cuộc thảo luận như vậy với Mexico, nhưng chưa thực hiện với Canada. Vi phạm hiệp định thương mại

Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố rằng chính phủ Mỹ đã vi phạm hiệp định thương mại thông qua "chuỗi các mức thuế quan" này. Ông khẳng định rằng các mức thuế của Canada chỉ là biện pháp đáp trả đối với những hành động của Mỹ, "đúng như quyền hạn của mình." Tuy nhiên, ông Carney cũng bày tỏ sự sẵn sàng tham gia các cuộc đàm phán nhằm "hiện đại hóa" hiệp định thương mại này.

Canada là đối tác thương mại lớn thứ hai của Hoa Kỳ, sau Mexico, khi tính tổng sản lượng xuất và nhập cảng. Theo số liệu của chính phủ Mỹ, tổng sản lượng nhập cảng từ Canada trong năm ngoái đạt 383 tỷ USD; do đó, các mức thuế mới được công bố chỉ chiếm hơn 5% con số đó. Ngược lại, Mỹ đã xuất cảng lượng hàng hóa trị giá 337 tỷ USD sang Canada, dẫn đến tình trạng thâm hụt thương mại nếu xét từ góc độ của Mỹ. Đối với Canada, Mỹ là đối tác thương mại quan trọng nhất, chiếm khoảng 3/4  tổng sản lượng xuất cảng và 1/2 tổng sản lượng nhập cảng của nước này.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 22-7-2026