KHÔNG CHỈ CÓ MỘT LẦN GIẬN DỮ  TRONG LÚC ĐIỆN ĐÀM CỦA TRUMP VỚI NETANYAHU

Tổng thống Mỹ và Thủ tướng Israel đã cùng nhau tham chiến tại Iran. Giờ đây, khi cuộc chiến đã kết thúc, mối quan hệ giữa họ dường như đang trở nên vô cùng căng thẳng. Điều này đặt ra rủi ro cho cả hai bên.

David Schafbuch thông tin từ New York

Đến thứ Năm 18-6, JD Vance đã không còn kiên nhẫn được nữa. Với giọng điệu dứt khoát, Phó Tổng thống Mỹ đã bác bỏ những lời chỉ trích mới nhất từ ​​phía Israel nhắm vào Donald Trump. Ông Vance khẳng định tại một cuộc họp báo ở Nhà Trắng rằng, Tổng thống Mỹ "hiện là nguyên thủ quốc gia duy nhất trên thế giới có thiện cảm với Israel". Ông nói thêm rằng nếu là thành viên chính phủ Israel, chắc chắn ông sẽ không "tấn công đồng minh hùng mạnh duy nhất còn lại của mình trên toàn thế giới".

Kể từ khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuậ n sơ bộnhằm chấm dứt chiến tranh, đã có làn sóng phản đối dữ dội tại Israel. Israel không chỉ bị gạt ra ngoài lề các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột, vốn do chính họ cùng Mỹ khởi xướng, mà còn không đạt được bất kỳ mục tiêu chiến tranh nào mà Thủ tướng Benjamin Netanyahu từng đề ra.

Mặc dù Thủ tướng Israel cho đến nay vẫn tỏ ra chừng mực trong các phát biểu công khai về thỏa thuận Mỹ-Iran, nhưng những diễn biến trong vài tuần qua cho thấy rõ ràng rằng Trump và Netanyahu đang dần xa cách nhau. Trước đây, hai người từng có mối quan hệ chính trị rất khăng khít. Việc tạo khoảng cách với người kia mang lại rủi ro cho cả hai chính trị gia này.

Mối quan hệ thân thiết giữa hai nhà lãnh đạo này đã kéo dài nhiều năm: Trong nhiệm kỳ đầu tiên, bên cạnh các động thái khác, ông Trump đã đưa ra quyết định mang tính biểu tượng cao là chuyển Đại sứ quán Mỹ từ Tel Aviv đến Jerusalem và khởi xướng cái gọi là "Hiệp định Abraham". Được chính quyền Trump làm trung gian, các hiệp định này đã dẫn đến việc ký kết các hiệp ước hòa bình giữa Israel với Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Bahrain.

Ông Netanyahu cũng từng tận dụng mối quan hệ thân thiết với Mỹ này trong các chiến dịch tranh cử của mình. Năm 2019, Thủ tướng Israel đã xuất hiện cùng ông Trump trên các tấm áp phích vận động tranh cử. Nhà lãnh đạo Israel cũng là khách mời thường xuyên tại White House trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump. Cho đến nay, ông Netanyahu đã tới Washington tổng cộng 6 lần, nhiều hơn bất kỳ nguyên thủ quốc gia hay người đứng đầu chính phủ nào khác kể từ khi ông Trump trở lại White House.

Chuyến thăm gần đây nhất của ông vào tháng Hai vừa qua được cho là mang tính quyết định đối với cuộc chiến với Iran. Theo tờ *New York Times*, trong cuộc gặp này, ông Netanyahu đã mạnh mẽ ủng hộ việc thay đổi chế độ tại Iran. Trong số những việc khác, ông được cho là đã xử dụng một bài thuyết trình để chứng minh cho Trump thấy rằng giới lãnh đạo Iran có thể bị lật đổ thông qua một cuộc can thiệp quân sự chung.

Một cuộc tấn công vào Iran thực sự đã diễn ra vào cuối tháng Hai, được thực hiện với sự phối hợp chặt chẽ giữa hai nước. "Chiến dịch này được phối hợp giữa Israel và Mỹ chặt chẽ hơn hầu hết các chiến dịch quân sự khác trong lịch sử gần đây," cựu Cố vấn An ninh Quốc gia của Trump, ông John Bolton, chia sẻ với t-online.

John Bolton: "Mọi thứ đều được phối hợp hoàn hảo"

Tuy nhiên, những rạn nứt bắt đầu xuất hiện trong mối quan hệ giữa hai chính trị gia này trong những tháng sau đó. Cuộc chiến ngày càng trở thành vấn đề nan giải đối với Trump, xét cả về chính sách đối ngoại lẫn đối nội: một là, Iran tỏ ra không dễ bị đánh bại như những gì Netanyahu được cho là đã gợi ý hồi tháng Hai.

Đồng thời, cuộc xung đột kéo dài đã tạo ra áp lực ngay tại Mỹ; việc phong tỏa eo biển Hormuz khiến giá dầu và xăng tăng vọt, làm trầm trọng thêm tình trạng giá thực phẩm vốn đã cao và lạm phát.

Cuộc chiến dai dẳng cũng không được lòng nhiều người ủng hộ Trump; một số nhà bình luận có ảnh hưởng, chẳng hạn như cựu người dẫn chương trình của Fox là Tucker Carlson, đã quay sang chỉ trích ông. Carlson viện dẫn, cùng với những lý do khác, việc Trump từng hứa sẽ không đưa Mỹ vào bất kỳ cuộc chiến tranh mới nào. Carlson cáo buộc ông đã để Israel lôi kéo mình vào cuộc xung đột với Iran.

Về phần mình, Netanyahu cũng khó có thể hài lòng với diễn biến của cuộc giao tranh. Bởi lẽ, ngay tại Israel, người ta cũng sớm nhận ra rằng các mục tiêu chiến tranh đã đề ra gần như không thể đạt được: chế độ cầm quyền vẫn đứng vững bất chấp việc Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei đã bị tiêu diệt. Điều tương tự cũng xảy ra với các chương trình hỏa tiễn và hạt nhân của Iran, cũng như sự hỗ trợ của nước này dành cho các lực lượng dân quân đồng minh, như Hisbollah (Li-băng), Huthi (Yemen) và Hamas (Dải Gaza). Hệ quả là, Iran vẫn tiếp tục là mối đe dọa quân sự trực tiếp đối với Israel.

Như vậy, hai đối tác từng hành động đồng lòng nay lại trở thành hai bên với những mục tiêu khác biệt: trong khi chính quyền Trump nỗ lực ngày càng mạnh mẽ trong những tuần gần đây nhằm chấm dứt chiến tranh, bất chấp các mục tiêu ban đầu, thì Israel lại đáp trả bằng sức mạnh quân sự lớn hơn nữa trong nỗ lực đạt được ít nhất một vài mục tiêu trong số đó.

Ông Trump đặc biệt tức giận trước các cuộc tấn công liên tục của Israel vào Libanon. Israel thực hiện các hành động này để đáp trả những cuộc tấn công trước đó từ tổ chức khủng bố Hisbollah đang hoạt động tại đây. Ngược lại, Iran liên tục chỉ trích các hành động này và thậm chí đe dọa sẽ chấm dứt đàm phán hòa bình nếu Israel không ngừng tấn công.

Hệ quả là, thái độ giữa ông Netanyahu và ông Trump đã thay đổi. "Ông ấy sẽ làm theo những gì tôi bảo," ông Trump nhận xét về Thủ tướng Israel trong quá trình đàm phán về Iran vào cuối tháng 5. Tuy nhiên, rõ ràng là ông Netanyahu đã không làm như vậy.

"Hoàn toàn điên rồ"

Một vụ rạn nứt lớn được cho là đã xảy ra giữa hai người vào đầu tháng 6. Trang tin Axios là nơi đầu tiên đưa tin về sự việc này: ông Trump và ông Netanyahu được cho là đã buông những lời lẽ gay gắt nhắm vào nhau trong một cuộc điện đàm. Ông Trump gọi ông Netanyahu là kẻ "hoàn toàn điên rồ" (cùng nhiều lời lẽ khác) và chất vấn xem ông ấy đang làm cái quái gì vậy. Ngay sau đó, Tổng thống Mỹ xác nhận rằng một cuộc tranh cãi nảy lửa thực sự đã diễn ra.

Thỏa thuận mới đạt được với Iran cho thấy ông Trump đã giành phần thắng, ít nhất là trên danh nghĩa. Thỏa thuận sơ bộ quy định rằng giao tranh tại Libanon cũng phải chấm dứt. Tuy nhiên, vẫn còn bỏ ngỏ khả năng liệu Israel có tuân thủ điều này hay không?. Vào thứ Năm 18-6, ông Netanyahu đã bác bỏ khả năng rút quân khỏi miền nam Libanon, đồng thời nói thêm rằng cuộc chiến "vẫn chưa kết thúc".

"Đôi khi hơi quá nhiệt tình"

Gần đây hơn, cả ông Trump và ông Netanyahu đều cố gắng giảm nhẹ những bất đồng giữa họ. Thủ tướng Israel là "một người tốt; chỉ là đôi khi ông ấy hơi quá nhiệt tình," ông Trump phát biểu khi kết thúc hội nghị thượng đỉnh G7 tại Pháp. Về phần mình, văn phòng của ông Netanyahu tuyên bố rằng tình hình hiện tại đòi hỏi phải duy trì "mối quan hệ sống còn" với Mỹ, quốc gia đã "sát cánh cùng chúng tôi trong cuộc chiến này".

Một sự rạn nứt nghiêm trọng có thể gây rắc rối cho cả hai chính trị gia. Bất chấp những chỉ trích từ chính phe mình, ông Trump vẫn nhận được sự ủng hộ từ cộng đồng Cơ đốc giáo Tin lành (evangelical), những người coi việc bảo vệ Nhà nước Israel là vấn đề vô cùng quan trọng. Hơn nữa, có lẽ ông Trump không muốn từ bỏ đồng minh chủ chốt của mình trong khu vực, bởi làm vậy sẽ làm giảm tầm ảnh hưởng của Mỹ và khiến các hành động của chính phủ Israel trở nên khó lường hơn nữa.

Bầu cử cận kề

Về phía mình, ông Netanyahu cũng không thể mạo hiểm để xảy ra sự rạn nứt hoàn toàn với Mỹ; bất chấp sức mạnh quân sự của chính mình, Mỹ vẫn là bên bảo trợ quan trọng nhất của Israel. Việc hai bên ngày càng xa cách sẽ càng làm suy yếu thêm vị thế vốn đã lung lay của ông Netanyahu. Suy cho cùng, Thủ tướng Israel hiện bị nhìn nhận là nhà lãnh đạo đã đưa ra những cam kết mạnh mẽ với người dân về vấn đề Iran nhưng lại thất bại trong việc mang lại an ninh tốt hơn thông qua cuộc chiến.

Hệ quả là, cuộc chiến này có thể sớm khiến cả hai nhà lãnh đạo phải trả giá về mặt chính trị tại các kỳ bầu cử: Đảng Cộng hòa của ông Trump sẽ bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Quốc hội vào tháng 11, còn Israel cũng sẽ bầu ra một quốc hội mới vào mùa thu này. Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy liên minh cầm quyền hiện tại của ông Netanyahu có nguy cơ mất thế đa số. Đồng thời, ông cũng có thể mất đi một người ủng hộ quan trọng trong chiến dịch tranh cử; khác với vài năm trước, gần đây ông Donald Trump đã tỏ ra dè dặt và không khẳng định liệu mình có ủng hộ ông Benjamin Netanyahu hay không.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 20-6-2026