ĐÁNH GIÁ CỦA TRUYỀN HÌNH "MAYBRIT ILLINER": TRUMP THUA VỚI TỶ SỐ 1-7

Ngày nay, hiếm có chương trình tọa đàm chính trị nào, kể cả ở Đức, có thể thiếu vắng hình ảnh Donald Trump. Từ việc trải thảm đỏ đón Putin, vụ bắt giữ Maduro, các cuộc khủng hoảng liên quan đến Greenland và NATO, cuộc chiến thuế quan với EU, cho đến cao trào kịch tính nhất tính đến thời điểm hiện tại là cuộc chiến chống Iran do chính ông khơi mào một cách không cần thiết vào cuối tháng 2: danh sách các chủ đề xoay quanh Trump quả thực rất dài. Do đó, chẳng có gì ngạc nhiên khi chủ đề của chương trình *Maybrit Illner*, không phải là World Cup (sự kiện mà Trump hầu như phớt lờ) mà là chuyến đi tới Pháp ngay sau sinh nhật ông và "thỏa thuận hòa bình" với Iran. 

Với tiêu đề mang tính chất đặt vấn đề: "Hòa bình của Trump với Iran -thảm họa hay bước đột phá?", các khách mời của Illner đã thảo luận về hậu quả của cuộc chiến này, do Mỹ và Israel khởi xướng, cũng như đánh giá về "thỏa thuận Iran" mà Trump đã rầm rộ quảng bá suốt nhiều tuần qua.

Đó là một thỏa thuận được Donald Trump ký kết theo đúng phong cách đặc trưng của mình: đầy phô trương và diễn ra giữa không gian dát vàng ròng lộng lẫy tại Cung điện Versailles. Điều mà Tổng thống Mỹ ca ngợi là một hiệp định hòa bình lịch sử, trọng đại với kẻ thù truyền kiếp Iran, sau gần bốn tháng giao tranh, lại bị hầu hết các chuyên gia về Trung Đông, cũng như các nhân vật hoạch định chính sách đối ngoại của đảng Cộng hòa và thậm chí cả một số nhà hoạt động thuộc phong trào MAGA, coi là một thảm họa lịch sử đối với nước Mỹ.

Bởi lẽ, bản "Biên bản ghi nhớ" gồm 14 điểm, một dạng thỏa thuận sơ bộ làm tiền đề cho các cuộc đàm phán hòa bình thực sự, đã cho thấy một cách gián tiếp nhưng không thể chối cãi rằng Trump đã thất bại thảm hại trong việc đạt được các mục tiêu chiến tranh vốn liên tục thay đổi của mình; chưa kể đến việc ông còn đẩy nền kinh tế thế giới vào một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Đó là chưa tính đến sự sụt giảm lòng tin nơi các đồng minh của Mỹ tại các quốc gia vùng Vịnh Ả Rập, những bên mà Trump đã không thể nào bảo vệ được, trước các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và hỏa tiễn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran.

 Chỉ vài giờ sau khi chiến đấu cơ của Mỹ và Israel tấn công các trung tâm quyền lực của chế độ giáo sĩ tại Teheran, Donald Trump đã tuyên bố thắng lợi, đầy đắc thắng trong cuộc chiến chống lại Iran. Tuy nhiên, khi Iran, vốn vẫn duy trì được năng lực quân sự, đáp trả bằng cách phong tỏa eo biển Hormuz và khiến giá xăng dầu tăng vọt ngay cả tại Mỹ (một động thái dường như khiến Trump hoàn toàn bất ngờ), Tổng thống đã tuyên bố mục tiêu hàng đầu lúc này là buộc Teheran phải "đầu hàng vô điều kiện". "Thất bại chiến lược toàn diện của Mỹ"

Giờ đây, người ta nhận thấy rằng ông Trump đã không đạt được bất kỳ mục tiêu chiến tranh ban đầu nào. Chế độ Iran, vốn đàn áp tàn bạo chính người dân của mình, đã không bị lật đổ; trái lại, nó còn củng cố được vị thế vững chắc hơn bao giờ hết. Tiềm năng vũ khí hạt nhân của Iran vẫn còn nguyên vẹn, và kho hỏa tiễn cũng như máy bay không người lái của nước này chỉ bị phá hủy một phần. Bằng cách phong tỏa Eo biển Hormuz, tuyến đường thủy huyết mạch đối với nguồn cung năng lượng thế giới, Teheran đã nắm trong tay một thứ vũ khí hiệu quả hơn bất kỳ mối đe dọa hạt nhân nào. Hơn nữa, các lực lượng ủy nhiệm khủng bố của Iran trong khu vực vẫn chưa bị tước bỏ vũ khí.

Không chỉ riêng Norbert Röttgen, chuyên gia về chính sách đối ngoại của đảng CDU, phản đối gay gắt nhận định của Thủ tướng Merz. Ông Merz từng cho rằng việc khai thông Eo biển Hormuz (nơi Iran không kiểm soát trước khi chiến tranh nổ ra) chính là "bước bất ngờ" cần thiết để phục hồi kinh tế thế giới và mang lại hòa bình lâu dài tại vùng Vịnh cũng như Libanon.

Trái ngược với Thủ tướng, đối thủ cũ của ông Merz trong cuộc đua giành ghế chủ tịch CDU đã đưa ra đánh giá đầy chỉ trích về kết quả sau gần bốn tháng chiến tranh. Ông đã đề cập đến việc ông Trump "giải cứu" chế độ Iran, một điều mà ông chưa từng lường trước, khi phản hồi lại một phát ngôn mà người dẫn chương trình Illner rất hào hứng đưa ra để chất vấn ông. Suy cho cùng, khi cuộc chiến với Iran mới bắt đầu, Röttgen, người luôn phát biểu đầy mạnh mẽ và tự tin trong các cuộc tranh luận trên truyền hình như vậy,  đã khẳng định chắc nịch rằng chế độ này sắp sụp đổ. Việc đánh giá sai lầm nghiêm trọng về sức mạnh của Cộng hòa Hồi giáo so với siêu cường Mỹ và Israel (quốc gia có tiềm lực quân sự mạnh mẽ) đã thôi thúc Röttgen tung ra những đòn công kích bằng lời lẽ gay gắt hơn nữa nhắm vào ông Trump.

Ông lập luận rằng thỏa thuận được đề cập chính là một "thất bại chiến lược toàn diện của Mỹ". Ông nói thêm rằng cụm từ "sự đầu hàng của Mỹ", do chính trị gia đảng Xanh người Đức gốc Iran Omid Nouripour xử dụng, không phải là nhận định quá xa rời thực tế.

Eo biển Hormuz – Công cụ gây sức ép: "Chúng ta có thể bị tống tiền bất cứ lúc nào"

Elmar Theveßen, trưởng văn phòng đài ZDF tại Washington, người tham gia thảo luận từ xa,  trước đó cũng đã dùng từ "đầu hàng", một thuật ngữ mà ngay cả một số thành viên Đảng Cộng hòa cũng xử dụng khi nói về "thỏa thuận hạt nhân Iran". Trái lại, Guido Steinbach, một chuyên gia về Trung Đông và học giả nghiên cứu Hồi giáo nổi tiếng với phong cách phân tích khách quan, điềm tĩnh, lại cố tình tránh dùng từ "đầu hàng". Thay vào đó, ông coi việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz và nối lại xuất cảng dầu mỏ là "tác động tích cực" của thỏa thuận, đồng thời nhấn mạnh rằng đây là vấn đề sống còn đối với nhiều người dân châu Á.

Tuy nhiên, điều này sẽ cho phép Cộng hòa Hồi giáo – vốn bị suy yếu nghiêm trọng về kinh tế do chiến tranh – có thể tự trang trải tài chính trở lại. "Đây là thắng lợi lớn của Iran và là thất bại của Mỹ." Steinbach cũng tỏ ý nghi ngờ về khả năng thành công trong việc bảo vệ thỏa thuận này của J.D. Vance – Phó Tổng thống dưới thời Trump – người có cách hành xử bị cho là đầy rẫy "những điều nửa thật nửa giả, sự dối trá và thái độ xấc xược". Ngược lại, theo nhận định của Steinbach, thỏa thuận này – với lợi thế chiến lược từ eo biển Hormuz – có thể báo hiệu sự khởi đầu cho tham vọng bá quyền của Iran vươn xa khỏi khu vực Vịnh Ba Tư: "Chúng ta có thể bị tống tiền bất cứ lúc nào."

Chính trị thực dụng đầy toan tính (Dirty Realpolitik)

Minu Barati đưa ra góc nhìn của người dân Iran, trong đó hơn 70% phản đối chế độ Hồi giáo hà khắc hiện hành. Nhà sản xuất phim kiêm tác giả mang hai dòng máu Đức - Iran này mô tả thỏa thuận trên là một đòn giáng mạnh, gây hậu quả tai hại cho người dân Iran. Bà chỉ trích gay gắt thái độ "thiếu bản lĩnh" của ông Merz, người thậm chí đã chúc mừng chính quyền Tehran về bản ghi nhớ này. "Đây là điều vô cùng cay đắng đối với người dân Iran."

Bà mô tả tình trạng thiếu hụt nguồn cung trầm trọng mà người dân Iran đang phải đối mặt, nhấn mạnh rằng họ đang bị kẹt trong "gọng kìm" siết chặt của chế độ và bộ máy đàn áp – một sự kìm kẹp thậm chí còn chặt chẽ hơn cả thời điểm trước chiến tranh. Khác với bà Barati, ông Steinbach hoàn toàn thấu hiểu cho Thủ tướng Đức và thái độ có phần thiếu phản biện của ông đối với Trump tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Évian: "Ông ấy thực sự không còn lựa chọn nào khác." Mọi lời "tâng bốc, nịnh nọt" tại cuộc họp G7 chỉ nhằm mục đích xoa dịu Trump. Các thành viên G7 đều tập trung vào lợi ích riêng của mình trước sự thay đổi lập trường của Mỹ đối với cuộc chiến ở Ukraine; đó là lý do tại sao hội nghị thượng đỉnh đã thành công.

"Chúng ta cần người Mỹ, và Ukraine quan trọng đối với châu Âu hơn Iran." Nhà nghiên cứu về hòa bình và xung đột Nicole Deitelhoff tán thành nhận định của đồng nghiệp về thứ chính sách thực dụng (*Realpolitik*) đôi khi đầy toan tính và thiếu minh bạch này. Tuy nhiên, bà tỏ ra khó hiểu trước việc mọi người lại ngạc nhiên về thỏa thuận này vào lúc này. Suy cho cùng, Mỹ đã nỗ lực suốt nhiều tuần để chấm dứt cuộc chiến này—một cuộc xung đột mà Iran, nhờ vào sự bền bỉ của mình, đang nắm thế thượng phong.

"Không hề đả động gì đến Hezbollah"

Phải đến gần cuối chương trình phát sóng, ông Theveßen của đài ZDF mới chỉ ra tình thế nguy nan mà Israel phải đối mặt do động thái đơn phương của ông Trump đối với Iran. Ông bày tỏ lo ngại về việc Israel hiện đang bị Mỹ bỏ rơi; Hezbollah—lực lượng khủng bố tại Lebanon được Iran tài trợ và hậu thuẫn—giờ đây thực tế lại đang nhận được sự bảo vệ từ ông Trump.

Ông Röttgen cũng coi đây là một khiếm khuyết cay đắng và tai hại trong thỏa thuận đối với Israel: "Không hề đả động gì đến Hezbollah." Trong khi đó, vụ thảm sát do Hamas thực hiện vào ngày 7 tháng 10 năm 2023 đã không thể xảy ra nếu thiếu sự hỗ trợ từ Iran. Bà Barati nói thêm rằng Tehran hiện càng quyết tâm hơn trong việc theo đuổi mục tiêu tiêu diệt Israel và "giải phóng" Jerusalem để trả đũa cho vụ sát hại Lãnh tụ Tối cao Khamenei.

Ông Röttgen và bà Steinbach hoàn toàn đồng tình rằng lẽ ra cần tiếp tục cuộc xung đột với Iran—và kết thúc nó theo cách mà Tehran không thể tự nhận là bên chiến thắng như hiện nay. Trong khi chính trị gia thuộc đảng CDU coi cuộc xung đột này—vốn được ông Trump tiếp tục dưới hình thức chiến tranh kinh tế sau giai đoạn quân sự ban đầu—đang đi đúng hướng dẫn đến thỏa thuận, thì bà Steinbach lại chỉ trích Mỹ vì đã quá vội vàng từ bỏ các cuộc không kích quân sự tiếp theo nhắm vào Lực lượng Vệ binh Cách mạng và quân đội Iran. "Lẽ ra nước Mỹ nên tiến hành đàm phán ngay cả khi giao tranh vẫn đang diễn ra."

Ông Theveßen—một nhà phân tích nổi tiếng với quan điểm thấu hiểu lập trường của ông Trump—đã kịch liệt phản đối nhận định này. Ông chỉ ra rằng Mỹ đã thực hiện một số lượng lớn các cuộc không kích nhắm vào Iran, đồng thời tiêu tốn lượng lớn đạn dược và tên lửa để đánh chặn máy bay không người lái của Iran. Hơn nữa, họ đã phải gánh chịu chi phí chiến tranh lên tới 100 tỷ đô la. Chỉ trong quá trình xung đột, Iran mới nhận ra lợi thế mà họ nắm giữ nhờ Eo biển Hormuz: "Và điều đó sẽ không thay đổi. Siêu cường hùng mạnh nhất lại tỏ ra yếu thế."

Ông Trump đã bước vào cuộc chiến này mà không có chiến lược cụ thể; ông tỏ ra lúng túng và chỉ muốn "hoàn tất thủ tục cho có lệ" rồi chuyển sang việc khác—có lẽ vì lo sợ thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Phóng viên của đài ZDF—người vốn không được lòng Nhà Trắng—trước đó đã diễn giải quan điểm này bằng một phép so sánh đầy châm biếm: ví tình thế hiện tại như trận đấu World Cup giữa đội bóng tí hon Curaçao và tuyển Đức: "Tỷ số đang là 7–1 nghiêng về phía Iran."