NGHỊ SĨ ĐẢNG CỘNG HÒA PHẢN ĐỐI: THỎA THUẬN TRUMP VỚI IRAN ĐÃ BỎ QUA LƯỢNG URANIUM ĐỦ ĐỂ CHẾ TẠO 22 QUẢ BOM

Nguồn tin từ News in Five: Lượng nguyên liệu đủ để chế tạo 22 quả , vậy mà Trump đã không buộc Teheran phải bàn giao số nguyên liệu này. Đây chính là trọng tâm của những lời chỉ trích đang nảy sinh ngay trong nội bộ đảng Cộng Hòa của Tổng thống Mỹ Donald Trump liên quan đến thỏa thuận với Iran mà ông vừa ký kết. Một số thượng nghị sĩ Cộng hòa hàng đầu đang công khai bất đồng với Tổng thống, cụ thể là về một trong những sáng kiến ​​chính sách đối ngoại quan trọng của ông.

Ông Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã ký thỏa thuận khung vào thứ Tư 17-6 tại Versailles, bên lề cuộc gặp với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. Thỏa thuận này nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa hai quốc gia, vốn bắt đầu vào cuối tháng Hai với các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào Iran. Tuy nhiên, những điểm mấu chốt gây tranh cãi vẫn chưa được giải quyết, đáng chú ý nhất là vấn đề giải quyết kho dự trữ Uranium được làm giàu ở mức độ cao của Iran.

"Sai lầm tồi tệ nhất của Trump về chính sách đối ngoại của Mỹ trong nhiều thập niên qua"

Thượng nghị sĩ Bill Cassidy bang Louisiana, người đã thất bại trong cuộc bầu cử sơ bộ hồi tháng 5 trước một đối thủ được ông Trump hậu thuẫn, đã đưa ra những lời chỉ trích đặc biệt gay gắt. Ông Cassidy viết trên mạng xã hội X rằng thỏa thuận này là "sai lầm tồi tệ nhất về chính sách đối ngoại trong nhiều thập niên qua", đồng thời nói thêm rằng "cựu Tổng thống Reagan hẳn đang phải đảo lộn trong nấm mồ". Ông Cassidy tiếp tục nhận định rằng tham vọng hạt nhân của Iran vẫn chưa bị kiềm chế, và quốc gia này đã nhận ra rằng các lời đe dọa nhắm vào Eo biển Hormuz mang lại hiệu quả.

Thượng nghị sĩ Roger Wicker, Chủ tịch Ủy ban Quân vụ, đã bình luận về quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD dành cho Iran, cho rằng con số này khiến thỏa thuận hạt nhân năm 2015 của ông Obama trông "chẳng khác nào khoản tiền lẻ". Thượng nghị sĩ John Cornyn, Chủ tịch Ủy ban Tình báo, bày tỏ lo ngại rằng sau này người ta sẽ nhìn lại thời điểm này và nhận ra một cơ hội đã bị bỏ lỡ để loại bỏ vĩnh viễn mối đe dọa hạt nhân. Đủ nguyên liệu cho 22 bom hạt nhân

Bà Andrea Stricker thuộc Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ (Foundation for Defense of Democracies) mô tả trọng tâm của vấn đề như sau: Nếu lượng Uranium đã được làm giàu của Iran được thu hồi và tiếp tục làm giàu thêm, kho dự trữ này sẽ đủ để chế tạo ước tính 22 quả bom hạt nhân. Bà Stricker chia sẻ với Fox News rằng nếu không có sự tháo dỡ có thể kiểm chứng đối với toàn bộ năng lực hạt nhân của Iran, bao gồm vật liệu, cơ sở hạ tầng, máy ly tâm, năng lực sản xuất, trang thiết bị và tài liệu kỹ thuật, thì cam kết của Iran chỉ là vô nghĩa trên giấy tờ. 

Thỏa thuận quy định rằng vật liệu hạt nhân phải được pha loãng thông qua quy trình gọi là "Downblending" (giảm độ làm giàu) dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), đây là mức độ giám sát tối thiểu đã được thống nhất. Tuy nhiên, việc liệu mức độ này có đủ hay không vẫn là vấn đề gây tranh cãi: Một báo cáo gần đây của IAEA cho biết rằng, kể từ các cuộc tấn công của Mỹ vào năm ngoái, cơ quan này hầu như không hề biết được một chút thông tin gì về chương trình hạt nhân đã được Iran công bố. Ngoại trừ một lần thanh sát duy nhất tại nhà máy điện hạt nhân của Iran, cơ quan này không nhận được "bất kỳ thông tin nào từ Iran" về tình trạng của các cơ sở hạt nhân đã công bố còn lại, cũng như không được phép tiếp xúc thực trạng để xác minh tại hiện trường.

*Phó Tổng thống Vance bào chửa cho thỏa thuận*

Phó Tổng thống JD Vance đã lên tiếng bào chửa cho thỏa thuận này vào thứ Năm 18-6, ông lưu ý rằng Iran đã cam kết ngừng làm giàu thêm Uranium và cho phép các thanh tra tiếp xúc, để tiêu hủy kho dự trữ Uranium đã được làm giàu ở mức độ cao. "Qua đó, nguyên vật liệu này sẽ không còn khả năng xử dụng được nữa. Bạn có thể chuyển nó đi nơi khác," ông Vance nói. Nếu Teheran không thực hiện đúng các cam kết, thì không một lợi ích nào đã thỏa thuận sẽ được áp dụng.

Ông Chuck DeVore thuộc Quỹ Chính sách Công Texas (Texas Public Policy Foundation), người từng làm việc về các vấn đề xác minh liên quan đến các thỏa thuận hạt nhân với Liên Xô dưới thời chính quyền Reagan, đã cảnh báo về một rủi ro cơ bản: một khi mức độ giám sát tối thiểu được thiết lập làm điểm khởi đầu, các cuộc đàm phán chắc chắn sẽ kết thúc với kết quả còn thấp hơn cả mức tối thiểu đó. Theo ông DeVore, đó chính xác là điều đã xảy ra với thỏa thuận hạt nhân năm 2015: các than tra có quá nhiều thời gian báo trước và không được chứng kiến đầy đủ các địa điểm bị nghi ngờ.

*Mỹ và Iran hoãn cuộc họp tại Thụy Sĩ*

Các cuộc đàm phán tiếp theo dự kiến ​​diễn ra vào thứ Sáu 19-6 tại Thụy Sĩ, nhằm khởi động các cuộc thảo luận về mặt kỹ thuật, đã bị hoãn lại vào phút chót. Kết quả là, các vấn đề hạt nhân then chốt vẫn chưa được giải quyết trong khoảng thời gian 60 ngày dành cho việc đàm phán một thỏa thuận cuối cùng.

Không phải tất cả các thành viên Đảng Cộng hòa đều chỉ trích gay gắt như vậy. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham thừa nhận rằng một số ý kiến ​​chỉ trích là có cơ sở, nhưng ông cũng lưu ý rằng nếu không có thỏa thuận sơ bộ này, sẽ "không có con đường ngoại giao nào" để chấm dứt tham vọng hạt nhân của Iran. Theo ông Graham, giải pháp thay thế sẽ là chiến tranh hoặc tiếp tục duy trì hiện trạng. Vẫn còn phải chờ xem loại thỏa thuận nào cuối cùng sẽ đạt được trong những tuần tới.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 23-6-2026