TÒA ÁN TỐI CAO XEM XÉT: MANG  QUỐC TỊCH MỸ THEO NƠI SINH HAY KHÔNG?

Bất kỳ ai sinh ra ở Mỹ đều tự động được cấp quốc tịch. Tòa án Tối cao đã thiết lập điều này hơn một thế kỷ trước. Tổng thống Trump dường như không quan tâm.

Một trong những vụ án gây tranh cãi nhất những năm gần đây đang được Tòa án Tối cao Mỹ xét xử: Liệu trẻ em có tự động trở thành công dân Mỹ khi sinh ra ở Hoa Kỳ hay không, ngay cả khi cha mẹ chúng không cư trú hợp pháp tại nước này? Tổng thống Mỹ Donald Trump nói không. Ông đã cố gắng hạn chế quyền công dân Mỹ theo nơi sinh bằng sắc lệnh hành pháp.

Hôm nay, một vụ kiện tập thể chống lại đề nghị này đã được đưa ra xét xử tại tòa án. Ông Trump cũng tham dự phiên tranh luận miệng nhưng không phát biểu. Theo truyền thông Mỹ, đây là lần đầu tiên một tổng thống đương nhiệm tham gia vào một phiên điều trần của Tòa án Tối cao như vậy. Tổng quan về vụ án:

Vấn đề là gì?

Hiện tại, một đứa trẻ sinh ra ở Hoa Kỳ tự động được cấp quốc tịch Mỹ. Điều này dựa trên Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Hoa Kỳ: "Tất cả những người sinh ra ở Hoa Kỳ hoặc nhập tịch trong phạm vi quyền tài phán của Hoa Kỳ đều là công dân của Hoa Kỳ." Cái gọi là Jus Soli (Quyền theo nơi sinh) đã đảm bảo quyền công dân cho hầu hết mọi đứa trẻ sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ kể từ năm 1868.

Ông Trump muốn thay đổi luật đối với những đứa trẻ có cha mẹ chỉ tạm trú tại Hoa Kỳ hoặc không có giấy phép cư trú hợp lệ, mặc dù nội dung của bản sửa đổi không đề cập đến điều này. Điều này có thể ảnh hưởng không chỉ đến con cái của những người di cư không có giấy tờ cư trú hợp lệ, mà còn cả con cái của những người xin tị nạn, sinh viên nước ngoài, khách du lịch hoặc người nước ngoài được các công ty tạm thời cử đến Hoa Kỳ.

Nếu ít nhất một trong hai cha mẹ có quốc tịch hoặc thẻ thường trú (Thẻ Xanh), đứa trẻ vẫn sẽ được cấp quốc tịch Hoa Kỳ. Sắc lệnh hành pháp mà ông Trump ký ngay từ đầu nhiệm kỳ thứ hai của mình vẫn chưa có hiệu lực do bị tắc nghẽn tại các tòa án cấp dưới. Tuy nhiên, các bậc cha mẹ đã phải vật lộn với sự không chắc chắn về việc con mình có phải là công dân Hoa Kỳ hay không, hoặc liệu quyền công dân của chúng có bị thu hồi một cách hồi tố hay không.

Vụ kiện tập thể Barbara chống lại ông Trump là về vấn đề gì?

Trong trường hợp này, một số tổ chức đã đệ đơn kiện tập thể chống lại chính quyền Trump. Về bản chất, vụ kiện xoay quanh việc liệu sắc lệnh hành pháp của Trump có vi phạm Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Hoa Kỳ hay không. Theo tổ chức nhân quyền Asian Law Caucus, nhóm này tự động đại diện cho tất cả trẻ em:

- sinh ra ở Mỹ vào hoặc sau ngày 20 tháng 2 năm 2025 – ngày sắc lệnh hành pháp của Trump dự kiến ​​có hiệu lực,

- có cha không phải là công dân Mỹ hoặc người có thẻ xanh

- và mẹ không có giấy tờ hợp lệ hoặc chỉ tạm trú tại Mỹ

Các nhà hoạt động nhân quyền kỳ vọng Tòa án Tối cao sẽ đưa ra phán quyết không muộn hơn tháng 6 hoặc tháng 7.

Vụ kiện tập thể được đệ trình dưới tên "Barbara". Theo tài liệu tòa án, đây là tên giả của một người xin tị nạn đến từ Honduras, người đã sống ở Mỹ cùng gia đình từ năm 2024. Theo đơn kiện, cô lo sợ rằng những thay đổi dự kiến ​​về quyền công dân theo nguyên tắc sinh ra tại Mỹ sẽ ngăn cản con cô tự động nhận được quốc tịch Mỹ. Điều này sẽ tước đoạt các quyền và cơ hội cơ bản của đứa trẻ, chẳng hạn như qui chế giáo dục và việc làm hợp pháp. Vì lý do an ninh, danh tính của bà không được tiết lộ, theo báo cáo của NPR.

Tại sao vụ việc này lại gây chấn động đến vậy?

Vụ việc này làm lung lay tận gốc rễ hình ảnh tự nhận thức của nước Mỹ với tư cách là một quốc gia nhập cư. Các nhà phê bình không chỉ coi kế hoạch này là vi phạm Tu chính án thứ 14, mà còn cảnh báo về việc tạo ra một nhóm trẻ em sinh ra ở Mỹ nhưng không có tư cách pháp lý an toàn. Theo dự báo của Viện Chính sách Di cư và Đại học Penn State, số người không có giấy phép cư trú hợp pháp có thể tăng thêm 2,7 triệu người vào năm 2045 và 5,4 triệu người vào năm 2075.

Về mặt pháp lý, đây là cuộc đấu tranh quyền lực giữa nhánh hành pháp và Hiến pháp: Các nhà phê bình coi sáng kiến ​​của Trump là một nỗ lực nhằm diễn giải lại Hiến pháp mà không có đa số hai phần ba cần thiết ở cả hai viện của Quốc hội và sự phê chuẩn của các tiểu bang.

Lập luận của Trump là gì?

Ông Trump thường khẳng định quyền công dân theo nguyên tắc sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ, nhưng ông nói: "Tu chính án thứ 14 chưa bao giờ được hiểu là mở rộng quyền công dân một cách phổ quát cho bất kỳ ai sinh ra ở Hoa Kỳ." Thay vào đó, trẻ sơ sinh cũng phải chịu sự quản lý của pháp luật Hoa Kỳ thông qua cha mẹ của chúng.

Thông thường, mọi người đều thuộc thẩm quyền pháp lý của Hoa Kỳ ngay khi họ có mặt trên lãnh thổ Hoa Kỳ. Tuy nhiên, Trump diễn giải thẩm quyền pháp lý như một tình trạng pháp lý: Chỉ những người cư trú hợp pháp và lâu dài tại quốc gia này, ví dụ, là công dân hoặc người sở hữu Thẻ Xanh, mới thuộc thẩm quyền pháp lý đến mức đủ điều kiện để con cháu họ được tự động nhập quốc tịch.

Trong phiên điều trần, nhóm pháp lý của Trump gọi đây là "du lịch sinh con": Có những người đến Hoa Kỳ chỉ để con họ có thể được nhập quốc tịch Hoa Kỳ.

Vậy những người phản đối kế hoạch của Trump nói gì?

Đối với những người phản đối sáng kiến ​​của Trump, tình hình pháp lý đã được giải quyết dứt điểm bởi phán quyết mang tính bước ngoặt trong vụ án Wong Kim Ark năm 1898. Con trai của những người nhập cư Trung Quốc, sinh ra ở San Francisco, đã bị từ chối nhập cảnh trở lại Hoa Kỳ sau chuyến đi đến Trung Quốc. Lý do của chính quyền: Bởi vì cha mẹ anh ta chưa bao giờ có cơ hội trở thành công dân nhập tịch theo "Đạo luật Loại trừ người Trung Quốc" hiện hành, một đạo luật phân biệt chủng tộc được thiết kế để loại trừ người nhập cư Trung Quốc, nên anh ta cũng không phải là công dân.

Tòa án Tối cao đã phán quyết chống lại điều này với đa số phiếu rõ ràng: Nơi sinh là tiêu chí quyết định, chứ không phải nguồn gốc của cha mẹ. Hơn nữa, thẩm quyền tài phán có nghĩa là phải tuân theo luật pháp của quốc gia đó và có thể bị cảnh sát truy tố. Trừ khi, ví dụ, một người là nhà ngoại giao, người đó phải tuân theo thẩm quyền tài phán của Hoa Kỳ.

Vấn đề này được xử lý như thế nào ở Đức?

Các trẻ em sinh ra ở Đức có cha mẹ là người nước ngoài sẽ có quốc tịch Đức nếu ít nhất một trong hai cha mẹ đã cư trú hợp pháp tại Đức trong 5 năm và có giấy phép cư trú vĩnh viễn vào thời điểm đứa trẻ được sinh ra. Điều này theo quy định của Bộ Nội vụ Liên bang. Những đứa trẻ này sau đó được cấp quốc tịch Đức cũng như quốc tịch của cha mẹ chúng.

Vũ Thái An, người lính VNCH ngày 2-4-2026