SỨ MỆNH CHIKYU CỦA NHẬT BẢN ĐÃ THÀNH CÔNG THU THẬP ĐƯỢC NGUỒN ĐẤT HIẾM Ở BIỂN SÂU 6000 MÉT

Khám phá khoáng sản đất hiếm ở biển sâu của Nhật Bản, sự kết hợp này đánh dấu một bước ngoặt trong chính sách tài nguyên toàn thế giới vào ngày 26 tháng 1 năm 2026. Tàu nghiên cứu "Chikyu" dài 210 mét hiện đang thực hiện một sứ mệnh lịch sử ở Thái Bình Dương. Cách Tokyo khoảng 1.900 km về phía đông nam, thủy thủ đoàn sẽ khai quật một kho báu địa chất có thể làm thay đổi nền kinh tế toàn cầu.

Nhật Bản đang tìm kiếm gì ở độ sâu 6.000 mét?

Tàu thăm dò "Chikyu", có nghĩa là "Trái đất" trong tiếng Nhật, đang hướng đến một vùng biển gần hòn đảo san hô nhỏ Minamitorishima. Tại đó, ở độ sâu 6.000 mét, có một lượng lớn bùn đáy biển giàu các nguyên tố đất hiếm. 17 nguyên tố hóa học này rất cần thiết cho các kỹ nghệ hiện nay: đó là những nguyên liệu cần thiết trong việc chế tạo nam châm cho xe điện, Hardware, tua bin gió và hệ thống lái của trang thiết bị trong quân sự.

Mục tiêu của nhiệm vụ: đưa 35 tấn trầm tích lên bề mặt. Các chuyên gia ước tính rằng mỗi tấn bùn chứa khoảng hai Kilogram nguyên tố đất hiếm. Con số đó nghe có vẻ nhỏ, nhưng nồng độ và quy mô khổng lồ của mỏ, tạo nên sự khác biệt rất lớn.

"Điều quan trọng là phải có một nguồn cung cấp hoạt động liên tục trong trường hợp việc cung cấp đất hiếm cho Nhật Bản bị gián đoạn."

Tại sao nhiệm vụ Chikyu lại quan trọng đến vậy?

Chuyến thám hiểm hiện tại được coi là nỗ lực đầu tiên trên thế giới nhằm liên tục khai thác các nguyên tố đất hiếm từ độ sâu 6 kilo mét. Cơ quan Khoa học và Công nghệ Biển-Trái đất Nhật Bản (JAMSTEC) chịu trách nhiệm về dự án này, với sự tham gia của 130 nhà nghiên cứu và thành viên thủy thủ đoàn.

Tàu Chikyu được chế tạo cho những nhiệm vụ như vậy. Năm 2024, tàu nghiên cứu lớn nhất thế giới này đã lập kỷ lục thế giới trong một chuyến thám hiểm thuộc Chương trình Khám phá Đại dương quốc tế, khoan đến độ sâu 7.906 mét. Các tuabin khổng lồ giữ vị trí chính xác của tàu, ngay cả trong điều kiện biển động, để ngăn các ống khoan bị vỡ.

Điều gì làm cho các mỏ khoáng sản ngoài khơi Minamitorishima trở nên đặc biệt?

Lớp bùn đáy biển sâu ngoài khơi đảo san hô của Nhật Bản khác biệt về cơ bản so với các mỏ khoáng sản đã biết trên đất liền. Trong khi các mỏ khoáng sản thông thường, chẳng hạn như ở Bayan Obo của Trung Quốc, chủ yếu chứa các nguyên tố đất hiếm nhẹ, thì tỷ lệ các nguyên tố đất hiếm nặng trong bùn Thái Bình Dương gần 50%. Ở Trung Quốc, tỷ lệ này chỉ khoảng 25%.

Các nguyên tố đất hiếm nặng như Dysprosium, Terbium và Yttrium đặc biệt có giá trị đối với ngành kỹ nghệ. Chúng cần thiết cho nam châm công suất cao trong xe điện và xe hybrid. Các nhà nghiên cứu Nhật Bản đã tính toán rằng trữ lượng khoáng sản ngoài khơi Minamitorishima có thể đáp ứng nhu cầu toàn cầu về một số nguyên tố nhất định trong vài trăm năm.

Một lợi thế khác: Quặng trên đất liền thường chứa các nguyên tố phóng xạ như Thorium và Uranium, đòi hỏi các biện pháp giải quyết phức tạp. Mặt khác, bùn đáy biển là trầm tích, mức độ phóng xạ thấp, thậm chí có thể thấp hơn giới hạn đối với chất thải nguy hại.

Tại sao Nhật Bản muốn độc lập khỏi Trung Quốc?

Bối cảnh địa chính trị của nhiệm vụ này rất quan trọng. Trung Quốc thống trị thị trường thế giới về các nguyên tố đất hiếm: Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, nước này khai thác khoảng 60% trữ lượng thế giới, và thị phần của họ thậm chí còn cao hơn khi nói đến giai đoạn chế biến.

Bắc Kinh thường xuyên sử dụng sức mạnh thị trường này như một vũ khí kinh tế. Ngay từ năm 2010, Trung Quốc đã giảm xuất cảng sang Nhật Bản sau khi căng thẳng leo thang ở Biển Hoa Đông. Thông điệp rất rõ ràng: Trung Quốc có thể làm tê liệt nền kinh tế Nhật Bản chỉ bằng một nét bút.

Kể từ đó, Nhật Bản đã giảm dần sự phụ thuộc, từ 90% xuống còn khoảng 60%. Tuy nhiên, tính dễ bị tổn thương của các nguyên tố đất hiếm nặng được xử dụng trong nam châm khả năng cao vẫn còn cao. Viện Nghiên cứu Nomura ước tính rằng việc gián đoạn nguồn cung trong một năm sẽ làm giảm tổng sản phẩm quốc nội của Nhật Bản khoảng 0,4%.

Hoa Kỳ đóng vai trò gì trong dự án này?

Washington đang tích cực hỗ trợ dự án khai thác khoáng sản dưới đáy biển sâu của Nhật Bản. Theo các thỏa thuận song phương về khoáng sản quan trọng, Hoa Kỳ và Nhật Bản đã đồng ý hợp tác phát triển tài nguyên dưới đáy biển sâu.

Lợi ích của Mỹ mang tính chiến lược: Hoa Kỳ là một nước tiêu thụ lớn các nguyên tố đất hiếm nặng cho ngành kỹ nghệ quốc phòng, từ máy bay chiến đấu F-35 đến tàu ngầm hạt nhân. Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa Trung Quốc bằng thuế quan cao, Bắc Kinh đã đáp trả bằng cách kiểm soát xuất cảng các nguyên tố đất hiếm.

Những thách thức kỹ thuật của việc khai thác khoáng sản dưới đáy biển sâu là gì?

Những trở ngại kỹ thuật là rất lớn. Ở độ sâu 6.000 mét, áp suất khoảng 600 bar, tương đương với trọng lượng 600 kg/cm². Nhiệt độ chỉ trên mức đóng băng, và hoàn toàn tối tăm.

Nhật Bản đang dựa vào kỹ thuật bơm: Bùn được vận chuyển lên bề mặt thông qua các đường ống dẫn. Trong một cuộc thử nghiệm năm 2022 ngoài khơi tỉnh Ibaraki, giàn khoan Chikyu đã bơm được 70 tấn dầu mỗi ngày từ độ sâu 2.470 mét. Tuy nhiên, nhiệm vụ hiện tại ở độ sâu 6.000 mét lại mang một tầm vóc hoàn toàn mới.

Khai thác dầu khí dưới đáy biển sâu tiềm ẩn những rủi ro sinh thái nào?

Các nhà môi trường cảnh báo về những hậu quả khó lường. Khai thác sẽ làm khuấy động trầm tích và phá hủy các môi trường sống mà khoa học vẫn còn biết rất ít. Biển sâu được coi là một trong những hệ sinh thái cuối cùng còn nguyên vẹn trên Trái đất.

Trong nhiệm vụ hiện tại, các Robot chuyên ngành hoạt động ở dưới nước đang theo dõi độ đục và mức độ tiếng ồn. Nhưng các nhà phê bình nghi ngờ liệu điều này có đủ hay không?. Dưới áp lực chính trị, chính phủ thiểu số của Na Uy đã đình chỉ việc cấp phép khai thác dầu khí dưới đáy biển sâu vào tháng 12 năm 2025.

Nhật Bản tính toán khác: Trong trường hợp nghi ngờ, các mối quan ngại về sinh thái có thể được xếp sau khi quyền tự chủ chiến lược bị đe dọa. Giàn khoan Chikyu không chỉ khoan tìm tài nguyên, mà còn khoan vì độc lập.

Khoa học đánh giá khả năng thành công như thế nào?

Ông Ken Koyama, Giám đốc điều hành Viện Kinh tế Năng lượng tại Tokyo, đánh giá sứ mệnh này rất quan trọng, nhưng cũng kêu gọi thận trọng: Việc ước tính chính xác số lượng và chi phí nguyên vật liệu là vô cùng quan trọng.

Hiện tại, chi phí khai thác ước tính cao hơn nhiều so với giá thị trường thế giới. Tuy nhiên, Nhật Bản không tính toán dựa trên biên lợi nhuận truyền thống, mà dựa trên chi phí của một sự gián đoạn nguồn cung tiềm tàng. Điều đó tạo nên sự khác biệt.

(Nguồn: tác giả Maik Möhring - https://news-7.de/international/japan-seltene-erden-tiefsee-chikyu-mission-6000-meter/)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 2-2-2026