MERZ PHÁ VỠ CÁC NGUYÊN TẮC CŨ - NHỮNG BÀI HỌC RÚT RA TỪ HỘI NGHỊ AN NINH Ở MUNICH 

Sau 3 ngày căng thẳng, Hội Nghị An ninh Munich (MSC) đã kết thúc vào Chủ nhật 16-2. Đó là một hội nghị đáng nhớ , là hội nghị thứ hai trong nhiệm kỳ thứ hai của Donald Trump trên cương vị Tổng thống Mỹ. Năm ngoái, Phó Tổng thống của Trump, J.D. Vance, đã đặt nền móng cho một mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương mới, cụ thể là lạnh nhạt hơn. Năm nay, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã đưa ra câu trả lời. Đây chính là những bài học từ hội nghị an ninh năm nay.

Friedrich Merz và Vai Trò Mới của Đức

Trong bài phát biểu tự tin, đôi khi thậm chí mang tính đối đầu, tại lễ khai mạc Hội Nghị An ninh Munich, Friedrich Merz đã vạch ra tham vọng tương lai của Đức. Âu Châu đã trở nên "phụ thuộc quá mức" vào Mỹ, "nhưng giờ đây chúng ta phải bỏ lại tình trạng này phía sau." Âu Châu  phải trở thành "một lực lượng chính trị thế giới" với chiến lược chính sách an ninh riêng.

Giờ đây, thử thách hiện thực đã đến. Quân đội Đức sẽ được mở rộng thành đội quân chủ lực mạnh nhất Âu châu, và điều khoản hỗ trợ lẫn nhau của EU (Điều 42, Khoản 7) sẽ được tăng cường như một trụ cột quốc phòng độc lập. Tuy nhiên, những câu hỏi thực tế như: Liệu quân đội có tìm đủ nhân lực? Liệu quá trình mua sắm có được đẩy nhanh? Ngành kỹ nghệ quốc phòng có thể nhanh chóng mở rộng năng lực của mình hay không?  và liệu Âu châu có thể phối hợp tốt hơn các hệ thống vũ khí rời rạc, thường không đồng bộ của mình hay không?

Thêm vào đó là một thực tế kinh tế. Ông Merz muốn làm cho Đức cạnh tranh hơn và dẫn đầu về kỹ nghệ. Nhưng các công ty phàn nàn về nạn quan liêu và quá trình số hóa chậm chạp. Đến năm 2035, việc nghỉ hưu của thế hệ bùng nổ dân số có thể tạo ra sự thiếu hụt lên đến 340.000 lao động lành nghề chỉ riêng trong lĩnh vực CNTT và kỹ thuật; tỷ lệ sinh giảm đang làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt này. Nếu không xử dụng các biện pháp khác (giảm tỷ lệ làm việc bán thời gian, tăng năng suất), điều này có thể dẫn đến kịch bản sau: Ít người trong lực lượng tham gia lao động hơn, đồng nghĩa với việc thu thuế ít hơn, và do đó, ít ngân khoản hơn để xoay xở trong một kế hoạch vốn đã đầy tham vọng.

Mỹ đang ngày càng xa rời Âu châu.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã tái khẳng định sự từ bỏ chủ nghĩa đa phương, Liên Hợp Quốc và thương mại tự do tại Munich. Đó là đường lối quen thuộc của chính quyền Trump, mà Rubio đã diễn đạt bằng những từ ngữ dễ nghe hơn bằng cách liên tục nhấn mạnh di sản chung của Âu châu và Mỹ. Nhưng điều đó không thay đổi thông điệp: Chúng tôi đặt ra các giá trị (Kitô giáo, chống lại di cư hàng loạt, chống lại các thỏa thuận quốc tế, chống lại bảo vệ khí hậu), nếu các bạn theo chúng tôi, các bạn được chào đón. Nếu không, các bạn sẽ bị loại bỏ. Rubio nói, đã đến lúc "sửa chữa những sai lầm trong quá khứ". Mỹ sẵn sàng làm điều này một mình – mặc dù họ muốn làm điều đó cùng với người châu Âu.

Rubio tô điểm bài phát biểu của mình bằng những lời lẽ tốt đẹp, nhưng rồi lại khiêu khích tiếp người Âu châu.

Đối với một số người, như Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul, những lời của Rubio vang vọng như một cam kết đối với quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương, nằm trong lợi ích riêng của Mỹ. Nhiều nhà quan sát coi đây là một cách nhìn uyển chuyển. Cùng với bài phát biểu của Bộ trưởng Mỹ, bức tranh hiện tại cho thấy mối quan hệ giữa Âu châu và Mỹ hoàn toàn chỉ là vấn đề kinh doanh. Không còn bất kỳ cam kết chung nào đối với mục tiêu chung. Liệu sự rạn nứt này có thể được hàn gắn hay không có lẽ phải đến năm 2028 mới rõ ràng với một tổng thống Mỹ mới.

Trung Quốc tự coi mình là người bảo vệ trật tự quốc tế.

Với cam kết rõ ràng đối với Liên Hợp Quốc, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã tách mình khỏi người tiền nhiệm, Rubio, tại Munich. Ông Vương Nghị nói rằng Liên Hợp Quốc không hoàn hảo, nhưng nó là công cụ quốc tế mạnh mẽ nhất, và vai trò lãnh đạo của nó cần phải được tăng cường. Tuyên bố này cần được xem xét một cách thận trọng: Bắc Kinh ủng hộ cuộc chiến của Nga chống lại Ukraine, vi phạm luật pháp quốc tế, bằng máy bay không người lái và sự chấp thuận ngầm.

Trung Quốc tự đề cử mình là người bảo vệ trật tự quốc tế. Đối với Đức và Âu châu, điều này có nghĩa là một mối quan hệ mang tính chất kinh doanh với Trung Quốc là một lựa chọn khả thi. Trung Quốc ít có uy tín hơn trong vai trò người bảo vệ trật tự quốc tế. Đức đang nỗ lực thắt chặt quan hệ với các quốc gia như Úc, New Zealand, Kanada và Brazil. Hoa Kỳ không thể được thay thế như một đối tác quốc tế. Nhưng Âu châu có thể cố gắng bù đắp cho sự mất mát này bằng cách tìm kiếm một vài đối tác mới đáng tin cậy.

Vũ khí hạt nhân Âu châu: Merz phá vỡ các điều cấm kỵ

Vấn đề vũ khí hạt nhân Âu châu như một biện pháp răn đe chống lại Nga đột nhiên được đưa trở lại chương trình nghị sự. Thủ tướng Merz đã cố tình đưa chủ đề này vào bài phát biểu quan trọng của mình, qua đó phá vỡ một điều cấm kỵ: Những đề nghị mơ hồ từ cường quốc hạt nhân Pháp và những cân nhắc mơ hồ tương tự ở Berlin về hợp tác đã được đưa ra, nhưng thảo luận công khai luôn bị né tránh Cho đến nay, nỗi lo sợ là Hoa Kỳ, quốc gia cho đến nay vẫn duy trì ô dù hạt nhân của mình đối với các đối tác NATO Âu châu, có thể bị kích động bởi cuộc tranh luận như vậy dẫn đến việc rút lại sự bảo vệ của chính mình.

Nhưng niềm tin vào cam kết của Mỹ đối với liên minh NATO hiện đã bị lung lay đến mức rủi ro đang được tính toán lại. Ông Merz hy vọng rằng các cuộc đàm phán của ông với Pháp "về răn đe hạt nhân Âu châu" sẽ mang lại những kết quả cụ thể ban đầu trong năm nay. Tuy nhiên, những gì cụ thể được lên kế hoạch vẫn chưa rõ ràng. Một điều chắc chắn là: Đức vẫn tiếp tục dựa vào sự bảo vệ hạt nhân của Mỹ; điều quan trọng hơn là có một mạng lưới an toàn trong trường hợp Mỹ hoàn toàn thất bại. Đức không nỗ lực phát triển vũ khí hạt nhân của riêng mình. Ngược lại, Pháp, với 290 đầu đạn hạt nhân, và Anh, với kho vũ khí lớn tương tự, hiện không có kế hoạch chia sẻ quyền xử dụng vũ khí hạt nhân của họ với các quốc gia khác. Hiện tại, trọng tâm có lẽ là hợp tác kỹ thuật và tài chính, các cuộc tập trận chung, và cả việc đồng tài trợ cho việc trang bị vũ khí hạt nhân đắt đỏ.

Lời kêu gọi giúp đỡ của Zelensky: Ukraine cần thêm sự hỗ trợ khẩn cấp

Tình cảnh của Ukraine ngày càng trầm trọng, như Tổng thống Wolodymyr Selenskyj đã nói rõ ở Munich. Ông kêu gọi các đồng minh Âu châu cung cấp, trên hết, hỏa tiễn phòng không để bảo vệ Ukraine khỏi các cuộc tấn công đường không quy mô lớn của Nga. Mỹ vẫn đang cung cấp loại vũ khí này, nhưng chỉ khi các nước châu Âu đặt hàng và thanh toán chi phí. Tuy nhiên, sự sẵn lòng hỗ trợ thêm của một số đồng minh đang giảm dần, như Bộ trưởng Quốc phòng Boris Pistorius (SPD) cũng than thở.

Selenskyj nói rằng không còn một nhà máy điện nào ở Ukraine không bị hư hại bởi các cuộc tấn công của Nga. Tuy nhiên, nguồn dự trữ quốc phòng rất ít ỏi, và các kho chứa đôi khi hoàn toàn trống rỗng: "Đôi khi chúng tôi chỉ có thể cung cấp hỏa tiễn mới cho hệ thống Patriot hoặc Nasam của mình ngay trước một cuộc tấn công, và đôi khi thậm chí là vào phút cuối cùng." Tuy nhiên, Ukraine không kỳ vọng vào một kết quả nhanh chóng từ các cuộc đàm phán hòa bình Ukraine, sẽ tiếp tục vào thứ Ba tại Genève. Tuy nhiên, ở Munich cũng cho thấy rõ ràng rằng chính phủ Mỹ đang gia tăng áp lực lên Kiew để đưa ra thêm các nhượng bộ.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 17-2-2026