ĐÀM PHÁN HÒA BÌNH UKRAINE CÓ THỂ DẨN ĐẾN MỘT THỎA THUẬN KIỂU NAM BẮC HÀN

Giới lãnh đạo Ukraine đã vạch ra một đường lối rõ ràng trong các cuộc đàm phán hòa bình đang diễn ra: không nhượng bộ lãnh thổ nếu không có các bảo đảm an ninh ràng buộc.

Tờ New York Times viết rằng Tổng thống Wolodymyr Selenskyj lập luận rằng các biện pháp bảo đảm phải được thực hiện trước bất kỳ bước đi chính trị nào. Ông nói: “Tôi rất muốn ký các bảo đảm an ninh trước, rồi mới đến các văn kiện khác”, và nói thêm rằng người dân Ukraine phải “biết, không chỉ tin, mà phải biết, rằng sự xâm lược của Nga trong tương lai là không thể xảy ra, hoặc nếu nó xảy ra, chúng ta sẽ không đơn độc”.

Lập trường này định hình một cuộc tranh luận rộng hơn hiện đang diễn ra liên quan đến khả năng thiết lập một khu vực phi quân sự ở vùng Donezk, một khu kỹ nghệ ở miền đông Ukraine bị tàn phá bởi nhiều năm giao tranh, chiến hào và pháo kích.

Cấu trúc lãnh thổ

Trong cùng bài báo, tờ New York Times đloan tin về các cuộc đàm phán giữa đại diện Nga, Ukraine và Mỹ liên quan đến một vùng đệm trên dải đất dài khoảng 80 km và rộng 65 km ở Donezk, nằm giữa chiến tuyến hiện tại và biên giới hành chính của khu vực. Moskau yêu cầu Kiew nhượng lại lãnh thổ mà họ vẫn kiểm soát ở đó như một điều kiện để chấm dứt chiến tranh. Ukraine đã từ chối.

Thay vì rút quân đơn phương, các nhà đàm phán đã xem xét liệu khu vực này có thể được chuyển đổi thành một khu vực phi quân sự, không do quân đội nào kiểm soát. Các yếu tố của khái niệm này gợi nhớ đến khuôn khổ hòa bình 28 điểm được trình bày trên tờ Financial Times vào tháng 11, theo báo cáo của hãng truyền thông Romania Digi24.

Kế hoạch này kết hợp điều chỉnh lãnh thổ với việc bảo đảm an ninh và nới lỏng dần các lệnh trừng phạt, gây ra những phản ứng thận trọng ở một số thủ đô Âu châu.

Trong các cuộc đàm phán ở Abu Dhabi hồi đầu tháng này, các đại diện Ukraine đã xem xét các phương án rút quân một phần của Nga, không nhất thiết phải tuân theo từng bước một của lực lượng Ukraine, các nguồn tin thân cận với các cuộc thảo luận cho biết với tờ NYT. Sự thay đổi trọng tâm khá tinh tế, nhưng nó cho thấy sự linh hoạt liên quan đến cấu trúc cụ thể của vùng đệm.

Việc thực thi vùng đệm như vậy vẫn còn gây tranh cãi.

Tổng thống Wladimir Putin tuyên bố vào mùa thu năm ngoái rằng các chi tiết của một thỏa thuận phi quân sự hóa cần được thảo luận thêm. Cố vấn chính sách đối ngoại của ông, Yuri Ushakow, sau đó cho biết Moskau có thể chấp nhận một vùng đệm nếu lực lượng cảnh sát Nga hoặc các đơn vị Vệ binh Quốc gia được phép tuần tiểu nơi khu vực đó.

Kiew bác bỏ công thức này và thay vào đó kêu gọi một lực lượng gìn hòa bình quốc tế. Một số nhà ngoại giao NATO đã công khai nhấn mạnh trong những tháng gần đây rằng bất kỳ vùng đệm nào cũng cần có cơ chế kiểm soát đáng tin cậy và phản ứng nhanh chóng để ngăn chặn các vi phạm, những bài học rút ra từ sự thất bại của các thỏa thuận ngừng bắn trước đó.

Các thỏa thuận Minsk năm 2014 và 2015 đã thiết lập các đường phân định ở miền đông Ukraine nhưng không ngăn chặn được sự leo thang trở lại. Kinh nghiệm này phủ bóng đen lên các cuộc đàm phán hiện tại.

Cơ cấu lại chính quyền

Việc điều hành lãnh thổ vẫn là một vấn đề chưa được giải quyết. Theo tờ NYT, các nhà đàm phán đã thảo luận về việc thành lập một chính quyền dân sự có thể bao gồm cả đại diện Nga và Ukraine, mặc dù vẫn chưa đạt được thỏa thuận.

Theo thống đốc Ukraine của khu vực, khoảng 190.000 thường dân sinh sống trong khu vực, bao gồm 12.000 trẻ em, những con số được Digi24 trích dẫn. Kiew lập luận rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải ưu tiên bảo vệ họ.

Hơn nữa, việc thành lập một khu vực thương mại tự do trong dải phi quân sự đã được thảo luận. Tuy nhiên, phần lớn ngành kỹ nghệ nặng của khu vực đã bị phá hủy, và chỉ còn một mỏ than hoạt động, hạn chế triển vọng kinh tế.

Nhìn chung, các đề nghị này phản ánh ít hơn một bước tiến, giống như một cuộc tìm kiếm các công thức có thể đóng băng xung đột mà không giải quyết được nó. Liệu cấu trúc như vậy có ổn định mặt trận hay chỉ đơn thuần là thể chế hóa một vùng Donbass bị chia cắt vẫn còn chưa chắc chắn về an ninh, và sự không chắc chắn này, giống như bất kỳ đường biên giới nào, có khả năng sẽ định hình các quyết định trong tương lai.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 21-2-2026