THEO CHUYÊN GIA PHILIPP DIENSTBIER :" ÔNG TRUMP KHÔNG MUỐN CHIẾN TRANH VỚI LỰC LƯỢNG HOUTHI"

Artikel von Steffen Richter/DIE ZEIT, ngày 26-9: Lực lượng dân quân Houthi tại Yemen đang đe dọa Ả Rập Saudi và hoạt động vận tải biển qua Biển Đỏ. Liệu một đợt leo thang căng thẳng mới có đang chực chờ xảy ra? Dưới đây là những câu hỏi dành cho chuyên gia về khu vực Vịnh, ông Philipp Dienstbier.

Cuộc khủng hoảng tại Trung Đông đang lan rộng: Lực lượng dân quân Houthi kiểm soát miền bắc Yemen và hiện đã tiến hành tấn công lực lượng chính phủ dọc theo bờ biển Đỏ. Ông Philipp Dienstbier, người đứng đầu Chương trình Khu vực các Quốc gia vùng Vịnh thuộc Quỹ Konrad Adenauer (một tổ chức cố vấn chính sách trực thuộc đảng CDU) có trụ sở tại Amman, Jordan, đã đưa ra những giải thích về tình hình an ninh tại đây.

DIE ZEIT: Thưa ông Dienstbier, bên cạnh cuộc xung đột với Iran tại Vịnh Ba Tư, nay lại xuất hiện thêm một cuộc khủng hoảng tại Biển Đỏ: Lực lượng dân quân Houthi ở Yemen đã mở cuộc tấn công nhắm vào lực lượng chính phủ nước này. Liệu lực lượng dân quân này hiện có đang kiểm soát eo biển Bab al-Mandab mang tính huyết mạch hay không?

Philipp Dienstbier: Chắc chắn là họ đã củng cố được vị thế để làm điều đó. Thành phố cảng Mocha, nơi vừa bị Houthi chiếm giữ gần đây, nằm cách điểm nút giao thông quan trọng này chỉ vài km về phía bắc; một trong những hòn đảo mà họ chiếm đóng là Perim, nằm ngay tại điểm hẹp nhất của eo biển Bab al-Mandab. Các tàu dân sự bắt buộc phải đi qua những khu vực này và hiện đang đối mặt với nguy cơ bị lực lượng dân quân tấn công trực tiếp.

ZEIT: Trong những năm gần đây, lực lượng Houthi đã nhiều lần tấn công các tàu buôn.

Dienstbier: Mối đe dọa này không hoàn toàn mới. Kể từ năm 2023, khi các cuộc tấn công đầu tiên của Houthi bắt đầu, lưu lượng vận tải biển qua eo biển Bab al-Mandab đã nhiều lần sụt giảm mạnh.

ZEIT: Và liệu tình hình này có trở nên nghiêm trọng hơn với cuộc tấn công quân sự của Houthi không? 

Dienstbier: Đúng vậy, eo biển Bab al-Mandab hiện đóng vai tròheest sức quan trọng. Lý do là Ả Rập Saudi  đang vận chuyển dầu, loại dầu không thể xuất cảng qua Vịnh do lệnh phong tỏa eo biển Hormuz của Iran, thông qua đường ống dẫn đến Biển Đỏ, từ đó xuất cảng bằng tàu biển sang các khách hàng chính ở Á châu. Tuyến đường ngắn nhất cho hoạt động này đòi hỏi các tàu chở dầu của Ả Rập Saudi phải đi qua eo biển Bab al-Mandab. "Nhiều công ty vận tải biển hiện đang chọn tuyến đường dài hơn đi vòng qua Phi châu"

ZEIT: Eo biển này có tầm quan trọng như thế nào đối với thương mại năng lượng quốc tế?

Dienstbier: Theo truyền thống, đây là tuyến đường thương mại huyết mạch dẫn đến Âu châu và Bắc Mỹ. Cho đến năm 2023, khoảng 12% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển và 8% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) được giao dịch toàn cầu đã đi qua eo biển này. Sau đó, do cuộc chiến ở Dải Gaza, lực lượng Houthi bắt đầu tấn công các tàu có liên hệ với Israel cũng như nhiều tàu thương mại khác. Lưu lượng tàu bè qua đây đã sụt giảm mạnh kể từ đó; nhiều công ty vận tải biển hiện đang chọn tuyến đường dài hơn đi vòng qua Phi châu.

ZEIT: Mỹ luôn đóng vai trò như một thế lực bảo trợ cho Ả Rập Saudi . Tại sao họ không điều động máy bay chiến đấu?

Dienstbier: Mỹ từng nỗ lực, nhưng không thành công, trong việc đánh bại dứt điểm lực lượng Houthi bằng các cuộc không kích vào năm 2025. Nỗ lực đó đã thất bại; Mỹ chỉ có thể đàm phán một lệnh ngừng bắn với Houthi để đảm bảo tàu thuyền của Mỹ được đi lại an toàn. Donald Trump không muốn một cuộc chiến tranh chống lại Houthi.

ZEIT: Liệu quân đội Mỹ có đủ nguồn lực cho việc đó không, trong bối cảnh đang có chiến tranh với Iran?

Dienstbier: Đó chính là vấn đề. Các lực lượng Mỹ hiện đã bị cuốn vào việc phong tỏa hải quân và thực hiện các cuộc không kích chống lại Iran, cũng như bảo vệ các căn cứ của Mỹ tại các quốc gia vùng Vịnh và Jordan trước các cuộc tấn công từ Iran. Thêm vào đó là những vấn đề nghiêm trọng về nguồn cung, khi kho dự trữ vũ khí chính xác và tên lửa phòng thủ đã bị khai thác đến mức giới hạn do cuộc chiến liên quan đến Iran.

ZEIT: Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định rằng Houthi không chịu sự kiểm soát từ Iran. Tuy nhiên, ít nhất thì Iran cũng cung cấp vũ khí và huấn luyện quân sự cho họ. Iran muốn gì ở Houthi?

Dienstbier: Toan tính của Iran là gây sức ép lên Ả Rập Saudi , qua đó thoát khỏi sự cô lập về kinh tế do Mỹ áp đặt. Sự leo thang căng thẳng ở Biển Đỏ nhằm mục đích gia tăng áp lực lên Ả Rập Saudi, và gián tiếp là lên Mỹ, để buộc họ phải từ bỏ việc phong tỏa các cảng biển của Iran. Do đó, cuộc tấn công hiện tại của lực lượng Houthi phù hợp với lợi ích của Iran.

ZEIT: Liệu Houthi có đang theo đuổi các mục tiêu riêng của mình không?

Dienstbier: Thực tế, chính Houthi là bên trực tiếp châm ngòi cho đợt leo thang căng thẳng mới nhất: sau khi lệnh ngừng bắn mong manh sụp đổ, lực lượng dân quân này đã tìm cách củng cố vị thế quân sự của mình trong cuộc nội chiến Yemen cũng như trong thế đối đầu với Ả Rập Saudi .

"Đây không còn là một lực lượng dân quân nhỏ bé nữa"

ZEIT: Lực lượng dân quân Houthi mạnh đến mức nào? Có số liệu ước tính nào không?

Dienstbier: Có những số liệu cũ hơn từ Liên Hợp Quốc ước tính lực lượng chiến đấu của họ vào khoảng 350.000 người. Không phải tất cả đều được khai triển như binh sĩ tiền tuyến, nhưng quy mô lực lượng vũ trang này vẫn rất đáng kể. Đây không còn là một nhóm dân quân nhỏ bé nữa. Ngày nay, họ sở hữu hỏa tiễn đạn đạo và hỏa tiễn hành trình, nhưng quan trọng hơn cả là họ tự chế tạo được máy bay không người lái (UAV) chiến đấu. Dù công nghệ của chúng có thể không quá tinh vi, nhưng vẫn đủ sức tấn công tàu buôn tại eo biển Bab al-Mandab.

ZEIT: Phe Houthi dường như đã sẵn sàng leo thang căng thẳng. Động lực nào thúc đẩy họ?

Dienstbier: Đó là sự kết hợp giữa các động cơ mang tính dân tộc và hệ tư tưởng tôn giáo. Houthi thuộc một nhánh của Hồi giáo Shia, đây là một trong những lý do khiến họ có mối quan hệ mật thiết với Iran. Hơn nữa, họ coi mình là một phong trào kháng chiến, chống lại chính quyền trung ương Yemen, Ả Rập Saudi , Mỹ và Israel.

ZEIT: Houthi tuyên bố các tàu của Ả Rập Saudi cần bị cấm đi qua eo biển Bab al-Mandab. Đây là đòn giáng mạnh vào hoạt động xuất cảng dầu mỏ của Ả Rập Saudi , bên cạnh tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz hiện có. Giới lãnh đạo Ả Rập Saudi còn lại những lựa chọn nào trong cuộc xung đột với Houthi?

Dienstbier: Ả Rập Saudi không muốn bị cuốn vào một cuộc chiến tranh toàn diện khác với Houthi. Một lý do là các cuộc tấn công bằng hỏa tiễn của Houthi nhắm vào lãnh thổ và cơ sở năng lượng của Ả Rập Xê Út đang đe dọa chương trình cải cách đầy tham vọng của nước này. Để thu hút đầu tư, du khách và doanh nghiệp, Ả Rập Saudi cần sự ổn định; hơn nữa, các dự án lớn như Expo 2030 và World Cup 2034 đều đòi hỏi nguồn thu ngân sách nhà nước phải được đảm bảo. Một cuộc chiến tái bùng phát tại Yemen sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến những mục tiêu này. Do đó, giới lãnh đạo Ả Rập Saudi  đang nỗ lực hỗ trợ chính phủ được quốc tế công nhận trong cuộc chiến chống lại Houthi. Nếu không đạt được thành công về mặt quân sự, sẽ rất khó để đưa họ vào bàn đàm phán và đạt được các thỏa hiệp chính trị.

"Cần hành động nhiều hơn nữa"

ZEIT: Kể từ năm 2024, sứ mệnh hải quân Aspides của EU đã được giao nhiệm vụ bảo vệ các tàu buôn trên Biển Đỏ khỏi lực lượng dân quân Houthi. Người Âu châu có thể đóng góp gì để ổn định tình hình?

Dienstbier: Chiến dịch Aspides là một bước đi tích cực, nhưng rõ ràng là chưa đủ để bảo đảm an toàn cho hoạt động vận tải biển thương mại, vốn vẫn đang phần lớn tránh đi qua eo biển này. Do đó, gần đây Ý đã công bố kế hoạch điều thêm tàu ​​đến khu vực, còn Pháp thì dự định khai triển lực lượng để bảo vệ Ả Rập Saudi. Tuy nhiên, cần phải thực hiện thêm các biện pháp nhằm cắt đứt nguồn cung vũ khí và tài chính cho lực lượng Houthi.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 28-9-2026