NHẬT BẢN MỘT DIỆN MẠO MỚI - VỚI NHỮNG VIỆC LÀM NHẰM THAY                                                      ĐỔI LỊCH SỬ

Câu nói của Thủ tướng Nhật Bản gây bất ngờ đến mức một số tờ báo cho rằng nó xứng đáng được giật tít riêng: "Bà ấy cần ngủ nhiều hơn một chút", bà Sanae Takaichi tâm sự với một đồng nghiệp cũ trong đảng. Điều này xảy ra chỉ 6 tháng sau khi bà nhậm chức với tuyên bố muốn "làm việc, làm việc, làm việc" để đưa Nhật Bản trở lại vũ đài quốc tế, và đã thường xuyên triệu tập các cuộc họp đột xuất lúc 3 giờ sáng.

Người phụ nữ đầu tiên lãnh đạo chính phủ ở Tokyo đã không hề nương tay. Chỉ trong tuần qua, chính phủ của bà đã khởi xướng 2 thay đổi xứng đáng được gọi là "lịch sử". Bà đã dỡ bỏ phần lớn các hạn chế việc xuất cảng "vũ khí sát thương" được áp dụng từ Thế chiến II và, gần như đồng thời, quyết định thành lập một cơ quan tình báo nhằm giúp đất nước kiên cường hơn trước các mối đe dọa từ cả bên trong và bên ngoài, và độc lập khỏi thông tin từ các cơ quan tình báo nước ngoài.

Không còn theo chủ nghĩa hòa bình

Cả hai bước đi này đều thể hiện một diện mạo mới của Nhật Bản, một nước đã cam kết theo chủ nghĩa hòa bình sau thất bại trong Thế chiến II. Nhật Bản ngày càng cảm thấy bị đe dọa bởi sự tăng cường sức mạnh quân sự của các nước láng giềng Trung Quốc, Nga và Triều Tiên, đồng thời không còn muốn dựa dẫm một cách mù quáng vào sự đảm bảo an ninh của Hoa Kỳ đã tồn tại nhiều thập niên qua.

Trong khi Bà Takaichi theo chủ nghĩa dân tộc bảo thủ và ông Donald Trump thích tự thể hiện mình là bạn thân, đã thăm nhau ở Tokyo và Washington kể từ khi nhậm chức vào tháng 10, tổng thống lại yêu cầu cả Nhật Bản và Âu châu cam kết nhiều hơn đối với an ninh quân sự của chính họ và không hề nương tay với nền kinh tế lớn thứ ba thế giới trong các bài phát biểu chỉ trích thuế quan của mình. Với cuộc tấn công bất ngờ vào Iran, ông cũng gần như cắt đứt hoàn toàn nguồn cung năng lượng của nước này từ vùng Vịnh và thậm chí còn đưa ra một sự so sánh tế nhị với cuộc tấn công Trân Châu Cảng của Nhật Bản.

Quan hệ đối tác với Hoa Kỳ vẫn rất cần thiết đối với Tokyo. Tuy nhiên, để đáp lại yêu cầu của ông Trump về việc Nhật Bản điều động tàu chiến đến eo biển Hormuz, bà Takaichi đã nhắc lại tuyên bố từ phía Âu châu rằng nhiệm vụ như vậy chỉ có thể thực hiện được sau khi có lệnh ngừng bắn và trên cơ sở pháp lý rõ ràng. Cả việc nới lỏng các quy định xuất cảng vũ khí và các kế hoạch tình báo đều là những nỗ lực nhằm định vị Nhật Bản như một cường quốc tầm trung tự tin trong một thế giới nơi các cường quốc lớn như Mỹ, Trung Quốc và Nga, những nước này ngày càng cố gắng chi phối các quy tắc giữa họ. Để đạt được mục tiêu này, bà Takaichi đang tìm kiếm mối quan hệ gần gũi hơn với các cường quốc tầm trung cùng chí hướng và nhận được sự ủng hộ đáng kể: kể từ khi nhậm chức vào tháng 10, người đứng đầu chính phủ của tất cả các nước G7, từ Macron và Starmer đến Meloni và Carney, đều đã đến thăm Tokyo, ngoại trừ Thủ tướng Đức Friedrich Merz.

Vào tháng 3, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius đã đến thăm Nhật Bản và cùng với ngoại trưởng Nhật Bản, nhấn mạnh mối quan hệ đối tác chặt chẽ giữa hai nước trước các tàu chiến của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản. Ngành kỹ nghệ vũ khí Đức cũng dự định hưởng lợi từ việc nới lỏng các quy định xuất cảng  vũ khí, và đồng thời giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ. Ví dụ, động cơ mới cho hỏa tiễn hành trình Taurus có thể không đến từ Mỹ, mà từ tập đoàn Kawasaki Heavy Industries của Nhật Bản.

Hỏa tiễn tầm trung mới

Tuy nhiên, Nhật Bản không chỉ thể hiện sức mạnh của mình thông qua các luật mới. Quốc gia này đang chế tạo các hỏa tiễn tầm trung mới do trong nước phát triển tại các hòn đảo phía tây nam. Khác với các loại vũ khí trước đây, những hỏa tiễn này được chế tạo không chỉ để phòng thủ trước các cuộc tấn công từ tàu chiến và máy bay. Với tầm bắn được mở rộng, chúng cũng có thể tấn công các mục tiêu dọc bờ biển Trung Quốc và ở Bắc Hàn. Trong một cuộc tập trận quy mô lớn chung với Hoa Kỳ và Philippines, Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản gần đây đã tham gia với 1.400 binh sĩ, lần đầu tiên đảm nhận vai trò lãnh đạo.

Tuy nhiên, độ tin cậy của những lời cam kết trung thành từ các cường quốc trung ương vẫn còn phải chờ xem. Kịch bản nghiêm trọng nhất sẽ là một cuộc xâm lược Đài Loan của Trung Quốc. Bắc Kinh coi hòn đảo này là một tỉnh ly khai, và bà Takaichi là người ủng hộ hòn đảo kỹ nghệ cao tự trị và dân chủ này từ lâu trước khi bà lên nắm quyền thủ tướng. Đài Loan chỉ cách các đảo của Nhật Bản 100 km. Việc phong tỏa eo biển với Trung Quốc đại lục sẽ gây ra hậu quả tàn khốc hơn nhiều đối với nguồn cung và xuất cảng của Nhật Bản, giống như so với việc phong tỏa eo biển Hormuz.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 4-5-2026