VẾT TÍCH CỦA 3 THƯƠNG XÁ THANH LỊCH NHẤT SÀI GÒN XƯA TRƯỚC 1975: TAX, EDEN VÀ CRYSTAL PALACE
3 Thương xá nổi tiếng Sài Gòn xưa: TAX, Eden và Crystal Palace từng là biểu tượng cho sự thanh lịch, phồn vinh và sang trọng của người Sài gòn trước năm 1975. Từ những năm tháng huy hoàng đến khi trở thành hoài niệm, mỗi thương xá gắn liền với ký ức người Sài Gòn.
THƯƠNG XÁ CÓ LỊCH SỬ LÂU ĐỜI LÀ TAX
Thương xá TAX từng là một trung tâm thương mại lớn và lâu đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam nằm tại góc đường Lê Lợi – Nguyễn Huệ và đối diện Khách sạn Rex trên đường Lê Lợi. Tòa nhà nhà đã bị phá bỏ vào cuối năm 2016 nhằm xây một cao ốc mới nhưng tính đến tháng 7 năm 2022 vẫn là một khu đất bỏ hoang dự định dùng tạm làm bãi giữ xe.
Công trình kiến trúc nguyên thủy được xây từ năm 1880 thời Pháp thuộc ở trung tâm Sài Gòn tại góc đại lộ Charner và đại lộ Bonnard, gần tòa thị chính (hôtel de ville). Năm 1914 công ty Société Coloniale des Grands Magasins mở Grands Magasins Charner de Saigon (viết tắt là SGMC) đến năm 1924 thì khu nhà này được tái thiết và khuếch trương theo phong cách Art Deco đón tiếp khách hàng thượng lưu của đô thị lớn nhất Liên bang Đông Dương. Ngày 27 tháng 11 năm 1924, tiệm bách hóa khai trương là một sự kiện nhộn nhịp đáng ghi nhớ của Sài Gòn được báo chí loan tin rộng rãi.
Tháng 10 năm 1925 tiệm bách hóa gắn thêm một hệ thống còi điện để kêu lên mỗi khi có tin mới từ chính quốc báo sang. Năm 1942 xây thêm lầu bốn, đập bỏ tháp đồng hồ và thay vào đó là bảng gắn dòng chữ GMC.
Đến thời Việt Nam Cộng hòa, Đại lộ Bonnard thay tên là đại lộ Lê Lợi và Đại lộ Charner biến thành đại lộ Nguyễn Huệ còn Grands Magasins Charner mãi tới năm 1960 mới chính thức sang tên là Thương xá TAX, với địa chỉ 135 đại lộ Nguyễn Huệ. Thập niên 1960, Tổng giám mục Phêrô Máctinô Ngô Đình Thục, ủy quyền cho Viện Đại học Đà Lạt mua lại Thương xá này, từ đó trở thành bất động sản của Tổng giáo phận Sài Gòn. Sau Đảo chính Việt Nam Cộng hòa 1963, chính quyền mới tịch thu thương xá này vì cho rằng nó liên quan đến Dòng họ Ngô. Khu thương xá từ đó không còn thuộc một công ty mà do thương nhân mướn lại làm trung tâm thương mại sầm uất nhất Sài Gòn vào thời ấỵ.
THƯƠNG XÁ EDEN ĐÓI DIỆN VỚI RẠP REX SÀI GON
Ban đầu lúc mới hình thành vào năm , thương xá Eden chỉ có 3 lầu, sang đến thập niên 1950 được nâng lên thành 5 tầng, với tầng trệt là trung tâm thương mại, bên trên là căn hộ. Cư xá – thương xá Eden theo mô hình các tòa nhà phương Tây thời đó và đã phổ biến ở Việt Nam hiện nay, đó là kết hợp các căn nhà ở và trung tâm thương mại.
Bốn tầng trên cùng là căn nhà của cư dân, còn tầng trệt là các cửa hàng quay ra bốn mặt phố. Rạp xi-nê Eden rộng thênh thang ở trung tâm khu tứ giác được lấy làm tên chung cả khụ
Thương xá Eden có bốn tầng, tầng trệt là các cửa hàng quay ra bốn mặt phố. Trong thương xá có rạp xi-nê Eden rộng thênh thang ở trung tâm khu tứ giác được lấy làm tên chung cho cả khu thương xá. Dãy hành lang ngang dọc trong thương xá cũng được mang tên chung là Passage Eden. Dọc theo hành lang thông thương vào rạp chiếu bóng Eden, đi từ cửa chính phía đường Tự Do và thông ra từ cửa phía đường Lê Lợi là các cửa hàng hạng sang của thương xá Eden, chủ yếu bán quần áo và mỹ phẩm.
Rạp Eden tuy cửa chính hướng ra đường Tự Do nhưng vẫn có hành lang ăn thông qua Lê Lợi, Nguyễn Huệ. Các Panô lớn giới thiệu phim đặt quay ra phía đường Nguyễn Huệ, thu hút người xem, cạnh tranh với rạp Rex tối tân, sang trọng nằm đối diện bên kia đường.
Dù rạp Eden với tầng lầu rộng thênh thang ba bậc nhưng ghế bành lớn có chút cũ sờn, lại ít chiếu phim mới, chiếu thường trực nên khán giả của Eden chủ yếu sinh viên, viên chức trung lưu và nhất là các cặp tình nhân thường kéo nhau lên lầu bậc cao nhất để tâm sự! Hai rạp này sau năm 1975 vẫn tiếp tục chiếu phim thêm mười mấy năm nữa mới thay đổi diện mạo
Đường Tự Do đoạn ngang qua khu tứ giác Eden có hai nhà hàng Pháp nổi tiếng. Đó là quán La Pagode nằm ngay ngã tư Tự Do - Lê Thánh Tôn và quán Givral ở góc Tự Do - Lê Lợi. Tiếng là nhà hàng nhưng khách ăn thì ít, chủ yếu là cà phê mang phong cách Pháp - thuộc loại sang trọng nhất nhì Sài Gòn bấy giờ.
Givral còn là hiệu bánh Pháp nổi tiếng nên khách thường vừa uống cà phê vừa nhâm nhi bánh Patéchaux, Croisans. Quán La Pagode, được các văn nghệ sĩ gọi nôm na là quán “Cái Chùa” - dịch từ La Pagode (tiếng Pháp), còn là điểm hẹn của những tên tuổi lừng lẫy trong giới văn nghệ sĩ thời bấy giờ như kịch tác gia Vũ Khắc Khoan; nhà văn Mai Thảo, Thanh Nam, Nguyễn Đình Toàn; nhà thơ Nguyên Sa, Thanh Tâm Tuyền....
Trong thương xá Eden người Sài Gòn có thể tìm thấy một phòng trà nổi tiếng là Queen Bee của nữ hàng chân đất Khánh Ly
Khánh Ly kể trên một tờ báo rằng khi thấy Jo Marcel trả lại Queen Bee để xây dựng Ritz thì cô liền chộp lấy cơ hội này vì đang bắt đầu chán hát cho Tự Do. Cô hùn tiền với một người bạn để ký hợp đồng thuê Queen Bee và khai trương phòng trà vào tháng 3.1970.
Ngày khai trương Queen Bee chật ních khách nên khách mời và khách mua vé vô cùng lộn xộn. Queen Bee nằm trên tầng hai của khu Thương xá Eden. 7 giờ tối thì chiếc thảm đỏ lót chân được trải ra để mời khách sành điệu đến thưởng thức giọng ca “không còn đi chân đất”.
Cụm thương xá Eden đã bị phá bỏ nam 2012, nay không còn vết tích như TAX và Crystal Palace (Tam Đa).
THƯƠNG XÁ TAM ĐA (Crytal Palace)
Thương xá Tam Đa (Crystal Palace) được xây năm 1968, lúc đó chính là mô hình trung tâm thương mại đầu tiên của miền nam Việt Nam (giống hệt với các trung tâm thương mại của Âu Châu thời bây giờ) trước năm 1975, được xây theo thiết kế của Kiến Trúc Sư Ngô Viết Thụ.
Sau năm 75, thương xá Tam Đa chuyển đổi thành ITC rồi xày ra vụ cháy kinh hoàng năm 2002...
DIỄN BIẾN VỤ CHÁY THƯƠNG XÁ TAM ĐA
Thông tin về vụ cháy được thông báo vào khoảng 13h30 chiều ngày Thứ Ba, 29 tháng 10/2 Các nhân chứng có mặt đều thấy ngọn lửa phát ra từ vũ trường tại tầng hai và nhanh chóng bao trùm cả tòa nhà. Để thoát ra khỏi đám cháy, nhiều người đã trèo xuống bằng đường ống nước, thậm chí nhảy xuống từ tầng 3, tầng 4, dẫn đến gặp nhiều chấn thương. Đến 14 giờ, cột khói to đã bùng lên, cao hàng trăm mét. Nhiều gia đình, cửa hàng nằm trên đường Lê Thánh Tôn, Lê Lợi vội vàng di dời đồ đạc ra khỏi nhà.
Lúc này, tổng cộng có hơn 50 xe cứu hỏa với hàng trăm người tham gia làm nhiệm vụ chửa cháy. Trong khi đó, xe cứu thương liên tiếp chở nạn nhân về trung tâm cấp cứu trên đường Hàm Nghi. Hàng chục vòi cứu hoả phun nước vào trong. Tuy nhiên vì thiết kế lá phông chắn gió hình lưới vảy rồng hai bên tòa nhà trước kia (để đảm bảo thông thoáng cũng như chống lựu đạn và B-40 của Biệt động thành tấn công vào thời chiến) đã cản nước rất nhiều. Cả tầng 2-3 rực lửa. Tầng 4, 5, 6 khói mù mịt ngất trời. Tại một góc tòa nhà phía đường Công lý (Nam Kỳ Khởi Nghĩa), ngọn lửa hoành hành dữ dội, 4 xe cứu hoả tập trung chĩa vòi rồng vào đây. Gió thổi to khiến ngọn lửa đôi lúc lại bùng lên, khí nóng và khói bao trùm toàn khu vực.
Lúc 16h, ngọn lửa đã được khống chế, khói dịu bớt. Tuy nhiên những ống vòi phun quá yếu, không thể phun nước được vào tới bên trong tòa nhà. Hơn 49 văn phòng các doanh nghiệp đang kinh doanh dần bị thiêu rụi. Một số thi thể bị cháy đen được nhìn thấy ở hành lang tầng 4 và 5 phía đường Nguyễn Trung Trực.
Vụ hỏa hoạn khiến 60 người chết và làm bị thương khoảng 100 người. Tổng thiệt hại tài sản nhiều tỷ đồng.
Tóm lại 3 thương xá thanh lịch, sang trọng bậc nhất của người Sài Gòn , ngày nay đã bị đảng và nhà nước cộng sản triệt hạ toàn bộ, không khác gì việc loại bỏ cái gọi là "văn hóa đồi trụy" vào những, người cộng sản với văn hóa Pắc Pó tràn vào Sài Gòn sau tháng 4 năm 1975. Cộng sản triệt cái gọi là tàn tích lịch sử của nền văn hóa văn minh của chế độ Việt Nam Cộng Hòa xây dựng trong 20 năm, từ 195 đến tháng 4 năm 1975.
Hình ảnh và bài viết được sưu tầm từ nhiều nguồn trên Internet.
Vũ Thái An, ngày 10-9-2026
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét