MỸ TỔN THẤT LỚN VỀ MÁY BAY KHÔNG NGƯỜI LÁI MQ-9A REAPER - PENTAGON BUỘC PHẢI XEM XÉT LẠI CHIẾN LƯỢC

Sau khi mất khoảng 25% số lượng máy bay không người lái (UAV) Reaper, Không quân Mỹ đang chạy đua với thời gian để tìm kiếm một loại máy bay kế nhiệm có chi phí thấp hơn phục vụ cho cuộc chiến với Iran.

Cuộc chiến với Iran đang nhanh chóng làm cạn kiệt kho vũ khí của Mỹ, và hiếm có hệ thống nào phản ánh rõ nét thực trạng này như MQ-9A Reaper.

Quân đội Mỹ đã mất ít nhất 45 chiếc UAV trinh sát và chiến đấu điều khiển từ xa loại này kể từ khi Chiến dịch "Epic Fury" bắt đầu vào tháng 2 năm 2026; thông tin này được tờ *Washington Post* đăng tải vào tháng 8, dẫn lời 3 quan chức Mỹ. Con số này chiếm khoảng 1/4 tổng số lượng máy bay có trong quân đội Mỹ.

Những tổn thất này đánh vào một điểm yếu chí mạng của quân đội Mỹ: UAV Reaper được khai triển dày đặc quanh eo biển Hormuz, tuyến đường vận tải biển huyết mạch nơi lưu thông khoảng 1/5 lượng dầu mỏ giao dịch toàn cầu. Tại khu vực này, những chiếc UAV bay chậm chạp trở thành mục tiêu dễ dàng cho hệ thống phòng không của Iran cũng như các lực lượng đồng minh của họ tại Yemen và Iraq.

Không phải tất cả các trường hợp mất mát đều do bị bắn hạ; một số UAV đã gặp nạn sau khi mất kết nối với người điều khiển.

Trước khi xung đột nổ ra, số UAV của Mỹ bao gồm khoảng 185 chiếc Reaper, trong đó Không quân sở hữu 165 chiếc và Thủy quân Lục chiến sở hữu 20 chiếc. Con số này vốn đã thấp hơn mục tiêu 189 chiếc mà Không quân đề ra.

Vào tháng 5, Trung tướng David Tabor đã thông báo với ủy ban Thượng viện rằng số lượng máy bay trong kho của Không quân đã giảm xuống còn khoảng 135 chiếc. Tờ *Washington Post* ước tính riêng chi phí cho số UAV bị mất đã lên tới hơn 1,3 tỷ USD, do giá thành một chiếc Reaper được trang bị đầy đủ dao động từ 30 triệu đến 50 triệu USD, tùy thuộc vào hệ thống cảm biến đi kèm.

Ngừng sản xuất, khó khăn trong việc bổ sung lực lượng

Việc nhanh chóng bổ sung số lượng máy bay bị thiếu hụt gần như là điều bất khả thi. Nhà sản xuất General Atomics sẽ ngừng sản xuất dòng MQ-9A vào năm 2025.

Trung tướng Christopher Niemi, người phụ trách mảng tối tân hóa của Không quân, phát biểu tại cuộc họp báo của Pentagon vào ngày 3 tháng 9 rằng việc mua số lượng lớn UAV MQ-9B "SkyGuardian" (phiên bản cải tiến) là không khả thi do những hạn chế về ngân sách. "Tôi nghĩ có một sự hiểu lầm rằng chỉ cần MQ-9B đang được sản xuất thì chúng ta có thể mang theo một tấm séc lớn và mua ngay 100 chiếc trong năm nay," ông nói, theo *Breaking Defense*. "Thực tế không phải như vậy."

Do đó, Không quân hiện đang đẩy nhanh tiến độ chương trình kế nhiệm mang tên "Máy bay Mô-đun Số lượng lớn" (MMA).

Bộ trưởng Không quân Troy Meink đã ra lệnh đẩy nhanh tiến độ này, theo tin từ *Defense News*. Mục tiêu đưa 20 máy bay không người lái vào hoạt động, vốn được ấn định cho năm tài chính 2031, nhờ đó có thể được đẩy sớm lên khoảng hai năm.

Ưu tiên số lượng thay vì các máy bay trị giá hàng triệu đô la

Ý tưởng cốt lõi của chương trình MMA đánh dấu một sự thay đổi căn bản so với triết lý mua sắm quốc phòng trước đây. Thay vì dựa vào các máy bay không người lái riêng lẻ, có độ tinh vi cao với chi phí lên tới 50 triệu USD, Pentagon có kế hoạch chuyển hướng sang các loại máy bay mô-đun rẻ hơn, được thiết kế để hoạt động theo bầy đàn.

Lý lẽ rất đơn giản: nếu tổn thất trong không phận bị tranh chấp là điều khó tránh khỏi, thì các hệ thống được khai triển phải có chi phí đủ thấp để có thể thay thế được.

Niemi ước tính chi phí mục tiêu cho một chiếc máy bay MMA vào khoảng 10 triệu USD, chỉ bằng một nửa so với mức mục tiêu 20 triệu USD của chương trình "Máy bay Chiến đấu Hợp tác" (CCA), vốn cũng đang được phát triển. Tuy nhiên, các con số này chỉ tính riêng phần khung máy bay, chứ không bao gồm hệ thống được trang bị đầy đủ cảm biến và vũ khí. Tổng cộng, Không quân có kế hoạch khai triển ít nhất 180 chiếc máy bay không người lái MMA. "Điều khiến MQ-9 trở nên đặc biệt chẳng liên quan gì đến bản thân chiếc máy bay cả," Niemi giải thích trên tờ *Air Force Times*, khi mô tả tốc độ, độ cao và tầm bay của chiếc Reaper là "công nghệ đã có từ nhiều thập niên trước."

Các phiên bản MMA ban đầu được chủ định sử dụng công nghệ đã được kiểm chứng để giữ chi phí ở mức thấp. Niemi mô tả một loại máy bay động cơ cánh quạt (turboprop) có sải cánh dài (tỷ lệ khung hình cánh cao) thuộc "phân khúc tầm bay 4.000 dặm", được thiết kế để bay xa hơn và mang tải trọng lớn hơn so với CCA, mặc dù tốc độ sẽ chậm hơn. Thông báo mời thầu do Đơn vị Đổi mới Quốc phòng (DIU) công bố vào ngày 7 tháng 7 năm 2026 yêu cầu tải trọng tối thiểu là 2.800 pound (1,27 tấn), tầm bay một chiều đạt 8.000 hải lý và tốc độ tối thiểu là 200 hải lý/giờ. Một người điều khiển duy nhất có thể cùng lúc vận hành nhiều máy bay không người lái, sử dụng chuột và bàn phím thay vì cần điều khiển và cần ga, như lời ông Niemi mô tả.

General Atomics đang tham gia đấu thầu chương trình này với thiết kế mang tên "Wildfire". Người phát ngôn C. Mark Brinkley chia sẻ với tạp chí *Air & Space Forces Magazine* rằng ý tưởng này đáp ứng "mọi yêu cầu trong danh sách MMA và vượt xa hầu hết các tiêu chí đó". Ông không cung cấp thông tin chi tiết cụ thể về hiệu suất hay chi phí.

Trao đổi với *The War Zone*, ông Brinkley nhấn mạnh rằng dự án "Wildfire" có thể được bàn giao "sớm hơn nhiều năm so với tiến độ hiện tại".

*Cuộc chiến tiêu hao làm cạn kiệt kho vũ khí Mỹ*

Việc mất các máy bay không người lái (UAV) Reaper chỉ là triệu chứng của một vấn đề lớn hơn. Cuộc xung đột với Iran đang tiêu tốn kho dự trữ đạn dược của Mỹ với tốc độ vượt xa năng lực sản xuất của ngành công nghiệp quốc phòng.

Trong tháng đầu tiên của chiến dịch, các lực lượng Mỹ đã phóng hơn 850 hỏa tiễn hành trình Tomahawk cùng hơn 1.000 hỏa tiễn đánh chặn Patriot và THAAD. Một phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) vào tháng 5 kết luận rằng việc bổ sung kho dự trữ Tomahawk có thể kéo dài đến năm 2030 hoặc 2031.

Tình hình đặc biệt nghiêm trọng đối với hỏa tiễn đánh chặn THAAD, loại vũ khí được sử dụng để chống lại hỏa tiễn đạn đạo của đối phương. Theo báo cáo của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI), công suất sản xuất tối đa của Cơ quan Phòng thủ hỏa tiễn Mỹ là 96 quả mỗi năm.

Mặc dù Pentagon đang đề nghị mua 857 quả trong ngân sách quốc phòng sắp tới, và tổng cộng gần 2.600 quả trong vòng 5 năm , nhưng việc đáp ứng nhu cầu này với năng lực sản xuất hiện tại sẽ mất "khoảng 27 năm".

Việc chế tạo một quả hỏa tiễn đánh chặn THAAD mất gần 3 năm. Chuyên gia Todd Harrison của AEI giải thích: "Ngay cả khi đặt hàng ngay hôm nay, việc bàn giao cũng sẽ không diễn ra cho đến khi Tổng thống Trump rời nhiệm sở".

*Teheran tận dụng thời cơ*

Tình trạng thiếu hụt này dẫn đến những hậu quả chiến lược rõ rệt. Các chỉ huy Mỹ buộc phải điều chỉnh chiến thuật phòng thủ, giữ lại hỏa tiễn nếu đánh giá rằng hỏa tiễn của Iran đang bay tới ít có khả năng gây thương vong. Sự kiềm chế bắt buộc này rõ ràng đã tiếp thêm sự táo bạo cho Iran: Teheran đã gia tăng các yêu sách đòi quyền kiểm soát eo biển Hormuz và yêu cầu bồi thường thiệt hại chiến tranh.

Vào tháng 7, chính quyền Trump thông báo với Thượng viện rằng chi phí chiến tranh sẽ lên tới 37,5 tỷ USD vào cuối tháng 9 và đề nghị Quốc hội cấp thêm khoản ngân sách bổ sung trị giá 67 tỷ USD. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cảnh báo rằng các cuộc tập trận quân sự sẽ phải cắt giảm nếu không được bổ sung ngân sách nhanh chóng.

Cho đến khi các máy bay không người lái MMA đầu tiên đi vào hoạt động, dự kiến ​​sớm nhất là vào năm 2029 theo tiến độ đã được đẩy nhanh hiện nay, Không quân Mỹ buộc phải sửa chữa số UAV Reaper còn lại và mua thêm các khung thân máy bay mới. Theo *Breaking Defense*, Thiếu tướng Joseph Kunkel thuộc DIU đã vạch ra mục tiêu "phát triển nguyên mẫu trong vòng một năm và khai triển máy bay không người lái trên quy mô lớn trong vòng 3 năm". Các hợp đồng hoàn thiện ý tưởng dự kiến ​​sẽ được ký kết vào quý đầu tiên của năm tài chính 2027.

Do đó, cuộc xung đột tại Eo biển Hormuz, cùng với câu hỏi về việc Mỹ có thể duy trì nhịp độ tác chiến hiện tại trong bao lâu, nhiều khả năng sẽ định hình các cuộc thảo luận về năng lực quân sự, ngân sách quốc phòng và quyền tự do hành động về mặt địa chính trị trong những năm tới.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 7-9-2026