NGA MỞ CÁC CUỘC TẤN CÔNG VÀO NGŨ CỐC CỦA UKRAINE - HẬU QUẢ CÓ THỂ SỚM LAN RỘNG THẾ GIỚI

Ngũ cốc Ukraine ngày càng trở thành quân cờ trong cuộc chiến. Vào cuối tháng 7, 3 hỏa tiễn của Nga đã đánh trúng tàu chở hàng "Golden Leo" khi tàu này đang rời cảng Odesa. 10 thủy thủ đã thiệt mạng và 2.800 tấn ngô bị chìm xuống Biển Đen. Kể từ đó, không thuyền trưởng nào dám lái tàu đến cảng của Ukraine.

Quân đội Nga đang cố tình nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng nông nghiệp của Ukraine. Các kho chứa, cánh đồng, trang trại, máy kéo, máy gặt đập liên hợp và hệ thống thủy lợi đều nằm trong số các mục tiêu bị tấn công. Đặc biệt, các cuộc tấn công vào tàu chở hàng đang khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn nhiều.

Khói bốc lên từ tàu chở hàng "Golden Leo" sau một cuộc tấn công của Nga.

Trường Kinh tế Kiew ước tính thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng nông nghiệp sau bốn năm rưỡi chiến tranh vào khoảng 12 tỷ USD. Nga đã phá hủy năng lực lưu trữ hơn 13 triệu tấn ngũ cốc, bao gồm các kho chứa, nhà kho và bến cảng. Đây là đòn giáng nặng nề đối với một quốc gia từng là một trong những nước xuất cảng nông sản lớn nhất thế giới.

Khói bốc lên từ tàu chở hàng "Golden Leo" sau một cuộc tấn công của Nga. © picture alliance / AP Photo/Michael Shtekel | Michael Shtekel

Tổng thống Volodymyr Selenskyy cho rằng đang có một cuộc phong tỏa có hệ thống đối với hoạt động xuất cảng ngũ cốc của Ukraine. Biển Đen đóng vai trò là cửa ngõ kết nối Ukraine với thế giới; thông thường, 90% nông sản được vận chuyển qua tuyến đường này. Hiện nay, kim ngạch xuất cảng đang sụt giảm nghiêm trọng.

Theo Bộ Nông nghiệp, Ukraine chỉ xuất khẩu được 460.000 tấn ngũ cốc trong 9 ngày đầu tháng này. Con số này chỉ bằng khoảng 1/3 ba so với khối lượng thông thường. Các phân tích của Trường Kinh tế Kiew cho thấy hơn 30 triệu tấn ngũ cốc có thể bị tồn đọng tại thị trường nội địa, gây ra hậu quả tai hại cho giá cả.

Ba Lan chặn tuyến đường bộ vận chuyển ngũ cốc Ukraine

Việc vận chuyển ngũ cốc bằng xe tải qua Đông Âu làm tăng thêm chi phí từ 40 đến 60 euro mỗi tấn. Kyiv từng thử sử dụng tuyến đường này vào năm 2022 và vấp phải các cuộc biểu tình quy mô lớn. Nông dân Ba Lan phàn nàn rằng ngũ cốc giá rẻ của Ukraine đã tràn vào thị trường của họ, mặc dù số hàng này chỉ được phép quá cảnh.

Ba Lan đã áp đặt lệnh cấm nhập cảng lúa mì Ukraine. Tuy nhiên, một thỏa thuận giữa Brüssel  và Kiew cho phép 1,3 triệu tấn lúa mì được nhập vào EU mỗi năm; việc áp đặt lệnh cấm đồng nghĩa với việc nước này đang vi phạm các hiệp ước hiện hành. "Tôi không có ý định dỡ bỏ lệnh cấm đối với ngũ cốc của Ukraine," Bộ trưởng Nông nghiệp Ba Lan Stefan Krajewski mới đây tuyên bố. "Tôi sẵn sàng giúp đỡ Ukraine, nhưng không phải bằng cách hy sinh lợi ích của nông dân."

Ba Lan sẽ tổ chức bầu cử quốc hội vào năm tới, và cộng đồng cư dân nông thôn là một nhóm cử tri then chốt. Chính phủ đang ưu tiên lợi ích của nông dân trong nước hơn là tinh thần đoàn kết với Kiew.

Một phương án thứ 3 là vận chuyển qua sông Danube. Vào mùa xuân, các tàu sông đã vận chuyển ngũ cốc Ukraine từ Izmail đến Constanța trên bờ Biển Đen thuộc Romania.

Từ đó, các tàu chở hàng cỡ lớn sẽ tiếp nhận và vận chuyển số hàng này. Tuy nhiên, vào mùa hè, mực nước sông Danube xuống thấp đến mức tuyến đường này hầu như không thể sử dụng được.

Ukraine đáp trả bằng các biện pháp tương tự

Theo phía Moscow, Ukraine đang tấn công các kho chứa, bến cảng và tàu chở hàng của Nga. Chỉ riêng trong tuần này, lực lượng của ông Selenskyy đã nhắm mục tiêu vào 5 tàu ​​chở ngũ cốc gần các cảng Novorossiysk và Tuapse trên Biển Đen. Các cuộc tấn công diễn ra ngay giữa mùa thu hoạch.

Cả hai bên hiện đều đang tìm cách gây gián đoạn nguồn cung lương thực, hoặc ít nhất là hoạt động kinh doanh mặt hàng này. Công ty phân tích Oxford Economics của Anh cảnh báo rằng các cuộc tấn công quân sự có nguy cơ phá hủy 86 triệu tấn ngũ cốc, tương đương 17% tổng lượng xuất khẩu hàng năm. Oxford Economics dự báo rằng cuộc chiến tại Ukraine, cùng với việc đóng cửa eo biển Hormuz và các đợt nắng nóng tại Âu châu, có thể đẩy giá lương thực toàn cầu tăng gần 12% trong năm nay. Một đợt tăng giá thêm 5% nữa cũng đang chực chờ xảy ra vào năm tới.

Những diễn biến tại các cảng như Odesa sẽ sớm tác động đến người dân trên toàn thế giới. Đối với Ukraine, vấn đề cốt lõi nằm ở các mặt hàng mang lại nguồn thu thiết yếu và giúp tài trợ cho công cuộc phòng thủ chống lại Nga. Các cuộc không kích của Nga, những bất đồng với các đồng minh Âu châu và tình trạng nắng nóng, Kiew hiện đang phải đối mặt với sự cộng hưởng của tất cả những thách thức này.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 4-9-2026