MỨC ĐỘ ĐẦU TƯ CỦA TRUNG QUỐC Ở VN LỚN TỚI MỨC ĐỘ NÀO ? 

Theo số liệu chính thức thì đếm được, nhưng con số thực tế còn cao hơn nhiều.

1. Con số chính thức - chỉ tính FDI được ghi danh. Đây là số mà Bộ KH&ĐT đã công bố:

Đến 31/12/2024: 5.111 dự án của Trung Quốc đại lục, tổng vốn ∼30,8 tỷ USD, đứng thứ 6/149 quốc gia

Đến 8/2025: hơn 5.600 dự án, lũy kế ∼33 tỷ USD

Đến tháng 3/2024: 4.418 dự án còn hiệu lực

Trung Quốc luôn là nước dẫn đầu về số dự án mới - chiếm 28,3% tổng số dự án mới cấp phép. Tức là năm nào cũng thêm 700-900 dự án mới.

Nếu chỉ tính 1 dự án = 1 doanh nghiệp, thì có khoảng 5.000 - 5.600 doanh nghiệp FDI Trung Quốc đại lục đang hoạt động hợp pháp.

2. Ước tính thực tế - tại sao nhiều hơn?

Con số 5.600 là chưa đủ, vì 3 lý do:

a) Chưa tính tới Trung Hoa lục địa: Nếu tính chung  Hong Kong, Đài Loan (vốn thực chất nhiều là từ đại lục vòng qua), con số sẽ gấp đôi. Riêng Đài Loan đã có 3.186 dự án, Hong Kong năm nào cũng top 2-3 nhà đầu tư.

b) Doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh, núp bóng:

Rất nhiều doanh nghiệp Trung Quốc không đăng ký dạng FDI mà: Góp vốn dưới 51% nên đứng tên người Việt.

Mở hộ kinh doanh, công ty TNHH 1-2 người ở các chợ đầu mối, khu công nghiệp

Mở văn phòng đại diện, kho hàng thương mại điện tử

Theo VCCI, mạng lưới các chi hội doanh nghiệp tỉnh thành Trung Quốc ở TP.HCM thôi đã có khoảng 3.000 hội viên, trong khi TP.HCM chỉ có 731 dự án FDI chính thức từ Trung Quốc

c) Phân bổ theo quy mô:

Ước tính thực tế để dễ hình dung:

Doanh nghiệp lớn >100 triệu USD: ∼50-70 dự án. Đây là Goertek, BYD, Trina Solar, Wingtech, Deli... như Bộ KH&ĐT nêu

Doanh nghiệp vừa 10-100 triệu USD: ∼500-800 dự án, chủ yếu trong KCN ở Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Phòng, Bình Dương

Doanh nghiệp nhỏ và vừa <10 triệu USD: ∼4.000 - 4.500 dự án FDI chính thức, chiếm 80% và tập trung vào chế biến chế tạo

Siêu nhỏ, thương mại, dịch vụ không tính vào FDI: ước tính thêm 5.000 - 15.000 hộ/cơ sở. Cái này không có thống kê chính thức.

Tóm lại:

Con số chính thức các doanh nghiệp đầu tư ở VN là: ∼5.100 - 5.600 doanh nghiệp.

Nếu tính chung cả Hong Kong và Đài Loan: ∼9.000 - 10.000 doanh nghiệp.

Nếu tính cả khu vực phi chính thức, góp vốn núp bóng, hộ kinh doanh nhỏ lẻ: con số thực tế có thể lên tới 15.000 - 20.000 cơ sở có vốn/chủ là người Trung Quốc trên cả nước.

SO SÁNH ĐỘ LỚN ĐẦU TƯ CỦA TQ VỚI NHẬT VÀ HOA KỲ Ở VN 

Đây là bức tranh toàn cảnh 3 ông lớn, người ta sẽ thấy vì sao cảm giác "TQ dày đặc" là đúng về số lượng, nhưng về chất lượng vốn lại khác:

Bảng so sánh lũy kế đến giữa 2025

So sánh bản chất - 3 kiểu đầu tư khác nhau hoàn toàn:

1. Trung Quốc - Số lượng thắng, tốc độ thắng:

Nhiều dự án nhất, mở nhanh nhất. 1 năm mở 700-900 nhà máy nhỏ.

80% vào chế biến chế tạo: dệt may, gỗ, giày da, điện tử gia công, pin mặt trời.

Vốn nhỏ, vòng đời ngắn, thuê KCN 5-10 năm, chủ yếu ở Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Phòng, Bình Dương, Long An, Tây Ninh.

Mục đích: né thuế Mỹ, tận dụng nhân công rẻ, đưa hàng vào chuỗi cung ứng xuất khẩu.

2. Nhật Bản - Chất lượng thắng, bền bỉ thắng:

Vốn gấp 2,4 lần Trung Quốc dù số dự án tương đương. Tức là mỗi dự án Nhật to gấp đôi.

Đầu tư sâu: ô tô (Toyota, Honda), điện tử (Canon, Panasonic), hạ tầng, ngân hàng, bán lẻ (Aeon).

Tỷ lệ có lãi 67,5% - cao nhất trong 15 năm theo JETRO 2025. Họ ở lại 20-30 năm, chuyển giao công nghệ.

Vốn ODA Nhật cho Việt Nam cũng lớn nhất: hàng chục tỷ USD cho cao tốc, Metro, cảng.

3. Hoa Kỳ - Vốn ít nhưng giá trị cao, đi đường vòng:

Trên giấy chỉ 11,4 tỷ USD, xếp thứ 11, trông rất nhỏ.

Nhưng đây là con số ảo: Apple, Google, Intel, Nike không đăng bạ trực tiếp từ Mỹ mà qua Singapore, Ireland, British Virgin Islands. Nếu tính thực tế, AmCham ước tính vốn Mỹ thực tế gấp 5-7 lần số báo cáo.

Mỹ tập trung vào 20 ngành giá trị cao: năng lượng (Exxon Mobil, Chevron), công nghệ, dịch vụ, tài chính. 1 dự án Mỹ trung bình 45,8% vốn đổ vào Bà Rịa - Vũng Tàu là các dự án năng lượng tỷ USD.

Gần 1.216 dự án nhưng mỗi dự án tạo giá trị xuất cảng rất lớn (xuất cảng của doanh nghiệp FATS Mỹ đạt 3,9 tỷ USD).

Nếu đếm đầu người trong KCN: Trung Quốc đông nhất.

Nếu đếm tiền và độ bền: Nhật Bản là số 1.

Nếu đếm sức ảnh hưởng công nghệ và thị trường: Mỹ tuy ít dự án trên giấy nhưng lại là người mua cuối cùng cho 60% hàng mà nhà máy Trung Quốc và Nhật sản xuất tại VN.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 4-8-2026