NHÀ KINH TẾ ĐẠT GIẢI NOBEL, ÔNG KRUMAN CẢNH BÁO VỀ ĐỢT BÙNG PHÁT LẠM PHÁT DƯỚI THỜI TRUMP DO VẤN ĐỀ DẦU MỎ

Nhà kinh tế đoạt giải Nobel Paul Krugman nhận thấy nguy cơ lạm phát bùng phát trở lại tại Mỹ. Trong một bài viết ngày 13 tháng 8, ông cho rằng những hệ quả kinh tế từ cuộc xung đột với Iran vẫn chưa được giải quyết triệt để. Đặc biệt, những diễn biến trên thị trường dầu mỏ có thể đẩy giá tăng trở lại trong những tuần tới.

Krugman lập luận rằng nhiều nhà quan sát chủ yếu tập trung vào giá dầu thô. Thoạt nhìn, tình hình có vẻ ít nghiêm trọng hơn so với lo ngại của nhiều người. Mặc dù giá mỗi thùng dầu thô cao hơn đáng kể so với mức trước xung đột, nhưng nó không cao như dự báo của nhiều chuyên gia trong kịch bản eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài.

Krugman cảnh báo về 3 tín hiệu giá cả

Đối với Krugman, điểm mấu chốt nằm ở khía cạnh khác. Yếu tố quyết định đối với người tiêu dùng không phải là bản thân dầu thô, mà là các sản phẩm chế biến từ nó, chẳng hạn như xăng và dầu diesel. Sau một thời gian ngắn hạ nhiệt, giá cả đã quay trở lại mức gần bằng đỉnh cũ.

Điều đặc biệt quan trọng ở đây là cái gọi là "crack spread" (chênh lệch giá lọc dầu), thuật ngữ chuyên môn chỉ sự chênh lệch giữa giá dầu thô và giá các sản phẩm đã qua tinh chế. Theo Krugman, biên độ chênh lệch này đã nới rộng thêm khoảng 35 USD (khoảng 30 Euro) mỗi thùng kể từ khi xung đột bắt đầu. Kết hợp với việc giá dầu thô tăng, điều này dẫn đến chi phí cho các sản phẩm đã qua chế biến tăng thêm khoảng 60 USD (khoảng 52 Euro) mỗi thùng.

Krugman viết rằng công suất lọc dầu hạn chế là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Một phần công suất chế biến toàn cầu đang bị kìm hãm do việc đóng cửa eo biển Hormuz hoặc bị căng thẳng bởi cuộc chiến ở Ukraine. Hệ quả là, người mua không muốn trả mức giá quá cao cho dầu thô khi mà năng lực chế biến tiếp theo của họ lại có hạn.

Giá xăng vượt mốc 4 USD, dầu Diesel vượt mốc 5 USD

Theo Krugman, những hệ quả này có thể sớm thể hiện rõ trong các số liệu lạm phát. Giá nhiên liệu, vốn đã giảm tạm thời, trước đó đóng vai trò chính trong việc kìm hãm đà tăng giá trong hai tháng qua. Tuy nhiên, giờ đây "lạm phát đang có dấu hiệu tăng trở lại trong dữ liệu của tháng tới". Hơn nữa, ai cũng thấy rõ rằng chi phí xăng và dầu Diesel tại Mỹ đang tăng lên một lần nữa. Tạp chí *Economist* cho biết rằng trong khi lạm phát hàng năm đã giảm xuống còn 3,5% vào tháng 6, so với mức 4,2% của tháng 5, thì tốc độ tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong quý II lại giảm xuống chỉ còn 1,5% (tính theo tỷ lệ hàng năm), so với mức 2,1% của quý I.

*Người Mỹ đã bắt đầu chi tiêu thận trọng hơn*

Các số liệu bán lẻ mới cho thấy nhiều người Mỹ đã bắt đầu thận trọng hơn trong việc chi tiêu. Theo hãng tin AP, doanh số bán hàng đã giảm bất ngờ 0,6% trong tháng 7, mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 5 năm 2025. Một nguyên nhân có thể là do tác động tích cực từ các khoản hoàn thuế của chính phủ vào mùa xuân đã dần mất đi hiệu lực. Giá xăng và dầu Diesel tăng cao cũng được cho là yếu tố gây thêm áp lực tài chính cho nhiều gia đình.

Mặc dù người dân vẫn tiếp tục mua sắm, họ lại chú trọng hơn đến các chương trình giảm giá và ưu đãi đặc biệt. Các chuyên gia kinh tế đang theo dõi sát sao liệu các gia đình có đang thắt chặt chi tiêu hay không, nhất là khi thời điểm bắt đầu năm học mới đang đến gần; nếu người tiêu dùng cắt giảm chi tiêu do lo ngại về chi phí leo thang, điều này có thể gây thêm áp lực lên nền kinh tế Mỹ.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 16-8-2026