Thứ Tư, 18 tháng 11, 2026

NETANYAHU MẤT QUYỀN KIỂM SOÁT CƠ QUAN LẬP PHÁP - TÂN CHỦ TỊCH MATAN KAHANA THUỘC PHE EISENKOT

Artikel von Kahn, Léonardo/Handelsblatt, ngày 17-11:  Tối thứ Ba, Quốc hội Israel (Knesset) đã bầu ông Matan Kahana làm tân Chủ tịch, bất chấp nỗ lực cản trở thông qua một phiên họp kéo dài hơn 6 giờ đồng hồ từ các nghị sĩ thuộc phe của ông Netanyahu. Ông Kahana, thành viên đảng Yashar của ông Gadi Eisenkot, đã giành được 66 phiếu ủng hộ trong tổng số 120 ghế tại Quốc hội, với 52 phiếu chống; kết quả này vượt mức tối thiểu 61 phiếu cần thiết. Ứng cử viên từ đảng Likud, ông Ofir Katz, nhận được 53 phiếu. Ông Kahana thay thế vị trí của ông Amir Ohana, một người thân tín của đương kim Thủ tướng Benjamin Netanyahu.

Đối với cựu Tổng tham mưu trưởng Gadi Eisenkot, cuộc bầu cử này là minh chứng cho sức mạnh chính trị của ông. Lần đầu tiên kể từ cuộc bầu cử ngày 27 tháng 10, ông đã tận dụng thế đa số mới tại Quốc hội để hạn chế tầm ảnh hưởng của ông Netanyahu một cách rõ rệt, ngay cả khi chính phủ mới còn chưa được thành lập.

Với diễn biến này, ông Netanyahu đã mất đi một công cụ quyền lực then chốt: Quốc hội. Chủ tịch Quốc hội là quan chức cao cấp  thứ 3 tại Israel, chỉ đứng sau Tổng thống và Thủ tướng. Ông là người đại diện cho Quốc hội trên trường quốc tế và đảm nhận các nhiệm vụ của Tổng thống mỗi khi vị nguyên thủ này ở nước ngoài hoặc không thể thực thi chức trách. Quan trọng hơn, Chủ tịch Quốc hội, phối hợp cùng Đoàn Chủ tịch Quốc hội, là người ấn định lịch trình cho các phiên tranh luận, bỏ phiếu, đồng thời gây ảnh hưởng đến thành phần các ủy ban quốc hội. Từ nay về sau, phe của ông Netanyahu sẽ không còn là bên quyết định những dự luật nào được đưa ra bỏ phiếu nữa.

Trong bài phát biểu của mình, ông Kahana cam kết rằng dưới sự lãnh đạo của ông, Quốc hội sẽ tuân thủ “một cách vô điều kiện” các phán quyết của tòa án. Ông cũng bày tỏ hy vọng rằng chính phủ sắp tới sẽ điều chỉnh hệ thống kiểm soát và đối trọng giữa ba nhánh quyền lực nhà nước “dựa trên sự đồng thuận rộng rãi”.

Giống như ông Eisenkot, ông Kahana dành phần lớn thời gian sự nghiệp trong quân ngũ thay vì tại nghị trường. Ông đã phục vụ trong quân đội suốt 28 năm, bắt đầu từ đơn vị tinh nhuệ Sayeret Matkal, nơi ông từng sát cánh cùng nhiều nhân vật khác, trong đó có ông Naftali Bennett, người sau này trở thành Thủ tướng và hiện đang lãnh đạo đảng trung hữu B'Yachad. Sau đó, Kahana phục vụ với tư cách là phi công chiến đấu và chỉ huy phi đội, rồi nghỉ hưu với cấp bậc đại tá vào năm 2018. Từ tháng 6 năm 2021 đến tháng 5 năm 2022, ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Tôn giáo trong chính phủ Bennett-Lapid. Năm 2025, ông là một trong những người sáng lập đảng Yashar của Eisenkot và được coi là đồng minh thân cận của vị lãnh đạo đảng này.

Về tư tưởng, Kahana thuộc phong trào Chủ nghĩa phục quốc Do Thái tôn giáo (Religious Zionism), mặc dù ông được xem là ôn hòa hơn nhiều chính trị gia khác trong cùng phe. Tuy nhiên, ông vẫn giữ lập trường cứng rắn đối với việc xây dựng các khu định cư ở Bờ Tây, hành động vốn trái với luật pháp quốc tế , và bác bỏ giải pháp hai nhà nước. Vào tháng 12 năm 2024, ông phát biểu trên đài truyền hình công cộng Kan rằng "Gaza là Đất nước Israel", gợi ý về khả năng tái định cư tại Dải Gaza trong tương lai, dù ông cũng lưu ý rằng hiện tại chưa phải là thời điểm thích hợp cho một bước đi như vậy. Vào tháng 2, ông mô tả các khu định cư ở Bờ Tây là một tài sản đối với an ninh của Israel. Đồng thời, ông thừa nhận sự tồn tại của các "tội ác mang tính dân tộc chủ nghĩa" tại vùng lãnh thổ này, gọi đó là những hành vi "phi đạo đức" và "không đúng tinh thần Do Thái", những hành động mà theo ông là gây tổn hại cho phong trào định cư.

Ngoài vị trí Chủ tịch Quốc hội, khối do Eisenkot dẫn đầu cũng đã đảm nhận hai vị trí chủ tịch ủy ban lâm thời vào thứ Hai. Avigdor Liberman, lãnh đạo đảng Yisrael Beiteinu, đã trở thành chủ tịch Ủy ban Đối ngoại và Quốc phòng, qua đó có quyền tiếp cận các thông tin nhạy cảm từ quân đội và các cơ quan tình báo. Lĩnh vực này không hề xa lạ với ông: dưới thời Netanyahu, ông từng giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng trong hơn hai năm và Bộ trưởng Ngoại giao trong tổng cộng khoảng 5 năm. Liran Avisar Ben Horin (thuộc đảng B'Yachad) đã trở thành người phụ nữ đầu tiên giữ chức chủ tịch Ủy ban Tài chính, một cơ quan đóng vai trò then chốt trong các quyết định về ngân sách.

Với 3 vị trí nghị viện này, Eisenkot hiện có khả năng định hình chính sách ngay cả khi không nằm trong chính phủ. Ngay từ thứ Tư, một ủy ban đặc biệt dự kiến ​​sẽ bắt đầu quy trình đảo ngược các cải cách tư pháp do chính quyền sắp mãn nhiệm đưa ra. Các sáng kiến ​​khác bao gồm dự thảo luật thành lập một ủy ban điều tra cấp nhà nước về cuộc tấn công của Hamas vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, một động thái trước đây từng bị ông Netanyahu ngăn chặn , cũng như đề xuất nghị ra, ông Liberman dự định triệu tập các lãnh đạo quân đội, cơ quan tình báo đối nội, tình báo đối ngoại và cảnh sát để làm chứng liên quan đến các cuộc điều tra về khả năng xảy ra sự can thiệp vào cuộc bầu cử. Bộ trưởng Quốc phòng đương nhiệm, ông Israel Katz (thuộc đảng Likud), đã bày tỏ sự phản đối đối với kế hoạch này.

Mặc dù đạt được thành công bước đầu, việc thành lập chính phủ có thể sẽ gặp nhiều khó khăn. Khối của ông Eisenkot hiện nắm giữ 48 ghế , thiếu 13 ghế nữa mới đạt đa số. Để giành được thế đa số, ông cần sự ủng hộ từ 19 ghế của các đảng Ả Rập hoặc 13 ghế của các đảng Do Thái giáo cực chính thống (ultra-Orthodox). Cả hai phương án này đều đòi hỏi phải thỏa hiệp về chính sách an ninh hoặc vấn đề nghĩa vụ quân sự, những bước đi đồng nghĩa với việc phá vỡ các cam kết quan trọng trong chiến dịch tranh cử. Đảng Do Thái giáo Torah Thống nhất (United Torah Judaism), vốn không ủng hộ ông Netanyahu làm thủ tướng , đã bỏ phiếu cho ông Katz trong cuộc bầu cử chọn Chủ tịch Quốc hội (Knesset).

Việc bầu chọn Chủ tịch Quốc hội (Knesset) đóng vai trò như một phép thử ban đầu cho mô hình chính phủ thiểu số, với sự ủng hộ từ bên ngoài của các đảng phái Ả Rập. Ông Kahana đã nhận được sự hậu thuẫn từ bốn đảng trong khối của ông Eisenkot, cùng với các đảng của người Ả Rập là Ra'am và Danh sách Chung (Joint List) , tổng cộng nắm giữ 67 ghế. Mô hình tương tự cũng xuất hiện trong các cuộc tham vấn của Tổng thống Isaac Herzog với lãnh đạo các phe phái vào tuần đầu tháng 11: khối đối lập theo đường lối phục quốc Do Thái (Zionist) có thể trông cậy vào sự ủng hộ từ cả hai đảng Ả Rập này.

Tuy nhiên, thỏa thuận này đang chịu áp lực, chủ yếu từ chính ông Netanyahu. Trong chiến dịch tranh cử, đảng Likud đã tập trung vào luận điểm cho rằng ông Eisenkot dự định điều hành chính phủ với sự trợ giúp từ các đảng Ả Rập. Trong chính trường Israel, nhiều người coi cả hai đảng này là những bên đồng cảm với chủ nghĩa khủng bố, một phần vì cho đến nay, họ vẫn từ chối chính thức liệt kê Hamas là một tổ chức khủng bố. "Tối nay, chúng ta thấy Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại và Quốc phòng cùng Chủ tịch Quốc hội được bầu chọn nhờ sự giúp đỡ của những kẻ ủng hộ khủng bố, bất chấp việc họ từng thề rằng điều này sẽ không bao giờ xảy ra," ông Netanyahu phát biểu tại Knesset vào tối hôm đó. Hơn nữa, 3 trong số 4 đảng thuộc khối của ông Eisenkot đã loại trừ khả năng thành lập liên minh với các đảng Ả Rập.

Ngoài ra, ông Netanyahu thường xuyên đặt nghi vấn về kết quả bầu cử, viện dẫn tỷ lệ cử tri Ả Rập đi bỏ phiếu cao. Tuy nhiên, theo một báo cáo tạm thời từ Ủy ban Bầu cử Trung ương công bố vào tối thứ Ba 17-11, với sự xác nhận từ người đứng đầu cơ quan tình báo nội địa David Barnea — hiện chưa có bằng chứng nào cho thấy hành vi mua chuộc cử tri diễn ra ở quy mô đủ lớn để làm thay đổi kết quả. Cuộc điều tra của cơ quan an ninh Shin Bet vẫn đang tiếp tục.

Ông Eisenkot được giao nhiệm vụ thành lập chính phủ vào ngày 8 tháng 11. Theo quy định, ông có thời hạn đến ngày 6 tháng 12 để hoàn tất, với khả năng được gia hạn thêm hai tuần, nâng thời hạn cuối cùng lên ngày 20 tháng 12. Nếu ông thất bại, nhiệm vụ này nhiều khả năng sẽ được chuyển sang cho ông Netanyahu, người hiện đang dẫn đầu một liên minh chỉ nắm giữ 53 ghế.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 19-11-2026    

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét