6 NGƯỜI IRAN ĐÃ THIỆT MẠNG TRONG CÁC CUỘC BIỂU TÌNH CHỐNG                                     KHỦNG HOẢNG KINH TẾ Ở IRAN

Tin: AR/pgr (afp, rtr, dpa) - Ban đầu, các cuộc biểu tình diễn ra ôn hòa ở Teheran, nhưng hiện nay bạo lực đang leo thang ở nhiều nơi trên khắp Iran. Chính quyền đang đàn áp người biểu tình ngày càng mạnh tay hơn, đặc biệt là ở các vùng nông thôn.

Theo các báo cáo từ truyền thông Iran và các nhóm nhân quyền, một số người đã thiệt mạng trong các cuộc biểu tình kéo dài nhiều ngày ở Iran. Số người chết hiện nay ít nhất là 6 người.

Các cuộc biểu tình bắt đầu cách đây 5 ngày ở Teheran. Ban đầu, chúng diễn ra ôn hòa. Hôm Chủ nhật 28, các tiểu thương đã tự phát biểu tình tại chợ điện thoại di động lớn nhất thủ đô. Nguyên nhân là do tình hình kinh tế tồi tệ, lạm phát cao và ảnh hưởng của biến động tỷ giá hối đoái.

Nhiều sinh viên của ít nhất 10 trường đại học trên cả nước đã tham gia cùng các tiểu thương biểu tình. Người dân ở nhiều thành phố khác cũng làm theo.

Bắt giữ, Xả súng, Đụng độ

Hãng thông tấn HRANA loan báo vào tối thứ Tư 31 tháng 12,  lực lượng an ninh được lệnh trấn đóng dày đặc ở một số thành phố. Trong một số trường hợp, đã xảy ra các vụ bắt giữ, xả súng và đụng độ.

Theo hãng tin Fars, 2 người đã thiệt mạng tại thành phố Lordegan thuộc tỉnh Shahar Mahall-Bakhtiari ở phía tây nam vào thứ Năm 1-1-2026, và 3 người khác thiệt mạng tại thành phố Asna thuộc tỉnh Lorestan lân cận. Đài truyền hình nhà nước trước đó đã đưa tin rằng một thành viên lực lượng an ninh đã thiệt mạng trong các cuộc biểu tình đêm qua tại thành phố Kuhdasht thuộc tỉnh Lorestan.

Tại Lordegan, những người biểu tình đã ném đá vào văn phòng thống đốc tỉnh, tòa thị chính, một nhà thờ Hồi giáo và các ngân hàng, theo Fars đưa tin. Các tòa nhà bị hư hại nghiêm trọng, và cảnh sát đã đáp trả bằng hơi cay. Cảnh sát đã bắt giữ một số người trong thành phố được mô tả là "những kẻ cầm đầu".

Tại Kuhdasht, theo Phó Thống đốc Said Purali, một thành viên 21 tuổi của lực lượng dân quân Basij đã "bị giết khi bảo vệ trật tự công cộng chống lại những kẻ bạo loạn", theo báo cáo của đài truyền hình nhà nước.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng, có liên hệ chặt chẽ với lực lượng dân quân Basij, đã cáo buộc những người biểu tình chịu trách nhiệm về cái chết của người này. Tuy nhiên, theo nhóm nhân quyền Hengaw, người biểu tình đã bị lực lượng an ninh giết chết.

Tại thành phố Hamedan ở miền tây Iran, người biểu tình đã đốt cháy một chiếc xe máy, theo hãng tin Tasnim. Được biết, đây là một nỗ lực bất thành nhằm đốt cháy một nhà thờ Hồi giáo. Tại Asna, một đồn cảnh sát đã bị người biểu tình tấn công, theo hãng tin Fars. Các cuộc biểu tình cũng diễn ra ở Marvdasht thuộc tỉnh Fars phía nam, theo các nhà hoạt động.

Tasnim cũng đưa tin rằng 30 người đã bị bắt giữ tại một quận của Teheran. Họ bị cáo buộc bị bắt vì vi phạm trật tự công cộng. Những người ủng hộ Shah, người bị lật đổ năm 1979, cũng xuống đường ở thủ đô, hô vang "Reza Shah, hãy yên nghỉ".

Những lời đe dọa và sự sẵn sàng đàm phán

Tổng chưởng lý Mohammed Mohammad Mohammad al-Assad đã đưa ra lời cảnh báo đối với những người biểu tình hôm thứ Tư 1-1-2026. Ông nói trên truyền thông nhà nước rằng các cuộc biểu tình ôn hòa nhằm đòi hỏi điều kiện sống tốt hơn là chính đáng. Tuy nhiên, "bất kỳ nỗ lực nào xử dụng các cuộc biểu tình kinh tế như một công cụ gây bất ổn, phá hoại tài sản công cộng, hoặc thực hiện các kịch bản do bên ngoài đất nước dàn dựng chắc chắn sẽ dẫn đến phản ứng pháp lý, thích đáng và dứt khoát."

Hôm thứ Năm 2 -1-2026, Tổng thống Massoud Peseshkyan đã chỉ thị chính phủ thực hiện các biện pháp để cải thiện tình hình kinh tế. "Từ quan điểm Hồi giáo," tổng thống nói tại một sự kiện được phát trên truyền hình nhà nước, "chúng ta sẽ xuống địa ngục nếu không giải quyết được vấn đề nhu cầu cơ bản của người dân." Chính phủ Iran đã tuyên bố sẽ đối thoại với đại diện của các công đoàn và doanh nghiệp.

Tại Iran, các trường học, ngân hàng và các cơ quan công cộng trên khắp cả nước vẫn đóng cửa vào thứ Tư theo lệnh của chính quyền. Việc đóng cửa được biện minh là biện pháp tiết kiệm chi phí sưởi ấm do thời tiết lạnh giá.

Theo hãng thông tấn nhà nước IRNA, tất cả các trường đại học ở Teheran đã thông báo sẽ tổ chức các lớp học online trong tuần tới, với lý do thời tiết lạnh. Chính quyền không xác định được mối liên hệ nào với các cuộc biểu tình. Nhiệt độ ở Teheran hiện đang ở mức đóng băng, điển hình cho thời điểm này trong năm.

Tình trạng bất ổn diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với giới lãnh đạo ở Teheran: Nền kinh tế Iran, vốn đã suy yếu do hàng thập kỷ trừng phạt của Tây phương, đang chịu áp lực từ lạm phát cao, và các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc liên quan đến chương trình hạt nhân của chính phủ đã được tái áp dụng vào cuối tháng 9. Quốc gia này cũng tiếp tục gánh chịu hậu quả của các cuộc không kích của Israel và Mỹ hồi tháng 6.

Trump cảnh báo giới lãnh đạo Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đe dọa Iran bằng việc Mỹ can thiệp trở lại nếu giới lãnh đạo ở Teheran sử dụng bạo lực chống lại những người biểu tình ôn hòa. Nếu Iran bắn và giết người biểu tình, Mỹ sẽ đến giúp đỡ họ, Trump nói. Tổng thống Mỹ không nêu rõ ông định làm gì.

Quy mô các cuộc biểu tình hiện chưa đạt đến mức độ của các cuộc biểu tình quy mô lớn năm 2022, bùng phát sau cái chết của cô gái trẻ người Kurd Mahsa Amini trong khi bị cảnh sát giam giữ. Trong các cuộc biểu tình đó, hàng trăm người, bao gồm nhiều thành viên lực lượng an ninh, đã thiệt mạng. Hàng nghìn người bị bỏ tù. Một số người bị bắt đã bị hành quyết.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 3 -1-2026