BẦU CỬ Ở BULGARIEN LÀ MỘT SỰ LỰA CHỌN GIỮA CHIẾN TRANH VÀ HÒA BÌNH

Artikel von Reinhard Veser/Frankfurter Allgemeine Zeitung, ngày 1-11:  Theo Tổng thống Bulgarien Rumen Radew, vào Chủ nhật 1-11, người dân  sẽ phải đưa ra lựa chọn giữa chiến tranh và hòa bình, giữa nền dân chủ và sự cai trị đầy tham nhũng của các nhà tài phiệt. Với lời kêu gọi đầy kịch tính này, ông hy vọng sẽ thuyết phục được cử tri Bulgarien bỏ phiếu cho ứng viên của mình, đương kim Phó Tổng thống Iliana Jotova – trong vòng bầu cử tổng thống quyết định.

Ông Radew và bà Jotowa đã là một cặp bài trùng chính trị suốt một thập niên qua. Mười năm trước, khi ông Radew, một cựu phi công chiến đấu kiêm tướng không quân, đắc cử tổng thống dù là một gương mặt mới trên chính trường, thì bà Jotowa, một nghị sĩ kỳ cựu thuộc đảng Xã hội, đã trở thành phó tổng thống của ông. Bà từng đảm nhận vị trí cao nhất trong bộ máy nhà nước khi ông Radew từ chức tổng thống vào đầu năm nay để dẫn dắt một liên minh các đảng cánh tả tham gia cuộc bầu cử quốc hội hồi tháng Tư.

Trong một thời gian dài, tưởng chừng như bà Jotova sẽ dễ dàng tiếp nối thành công của ông Radew – người có liên minh "Bulgarien Tiến bộ" đã giành được đa số ghế tuyệt đối tại quốc hội ở Sofia vào mùa xuân vừa qua với hơn 40% số phiếu bầu. Trong tất cả các cuộc thăm dò dư luận suốt vài tháng qua, bà Jotova luôn đạt tỷ lệ ủng hộ trên 40%, thường xuyên dẫn trước đối thủ gần nhất là Andrej Gjurow hơn 20 điểm phần trăm.

Kết quả vòng bỏ phiếu đầu tiên vào Chủ nhật tuần trước đã gây sốc cho phe của bà Jotova và ông Radew: bà Jotova chỉ nhận được 34,8% số phiếu, trong khi ông Gjurow giành được 32%, một con số cao hơn bất kỳ dự báo nào trước bầu cử. Đáng lo ngại hơn đối với phe cầm quyền là tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu chỉ đạt 22,9%, mức thấp nhất trong lịch sử các cuộc bầu cử tự do tại Bulgarien, điều này hoàn toàn gây bất lợi cho họ. Trong khi gần 1,5 triệu người Bulgarie từng bỏ phiếu cho liên minh chính trị của ông Radew vào tháng Tư, thì lần này, ứng viên của ông là bà Ịotova chỉ nhận được hơn 500.000 phiếu bầu. Gần 2/3số người từng ủng hộ "Bulgarien Tiến bộ" 6 tháng trước đã chọn cách ở nhà. Khơi gợi những thiện cảm cũ và nỗi sợ hãi mới

Lời cảnh báo đầy kịch tính của ông Radew về những gì đang bị đe dọa đối với Bulgarien trong cuộc bầu cử này chính là phản ứng trước tình thế hiện tại. Nếu ứng cử viên của ông thất bại, đó sẽ là một đòn giáng mạnh vào cá nhân ông, đồng thời khiến công tác điều hành chính phủ trở nên khó khăn hơn. Mặc dù nguyên thủ quốc gia tại Bulgarien có vị thế yếu hơn người đứng đầu chính phủ, họ vẫn có thể đóng vai trò kiểm soát quyền lực. Trong thập niên qua, chính ông Radew đã chứng minh rằng một vị tổng thống nhạy bén về chính trị có thể tạo ra tầm ảnh hưởng lớn đến dường nào, vượt xa phạm vi thẩm quyền chính thức được quy định trong hiến pháp.

Thông qua việc cảnh báo về chiến tranh và tham nhũng, ông Radew đang nhắc lại hai trong 3 cam kết tranh cử then chốt mà ông từng đưa ra vào mùa xuân. Khi đó, ông Radew tự xây dựng hình ảnh một người sẽ nhanh chóng xóa bỏ các mạng lưới đầu sỏ tham nhũng vốn đã thâm nhập sâu vào đời sống chính trị Bulgarien. Hơn nữa, ông còn ủng hộ một "chính sách hòa bình" đối với Nga. Ông cam kết chấm dứt sự ủng hộ của Bulgarien dành cho Ukraine, một lời hứa mà sau đó ông đã thực hiện.

Khi làm như vậy, ông không chỉ khai thác tâm lý thân Nga vốn tồn tại trong một bộ phận xã hội Bulgarien vì những lý do lịch sử và văn hóa. Ông Radew còn đánh vào nỗi sợ hãi rằng cuộc chiến tại Ukraine, nơi chỉ cách Bulgarien một khoảng cách ngắn qua đường bờ biển Biển Đen của Rumänien (dài khoảng 240 km),có thể lan rộng sang nước này. Lời hứa của ông rất đơn giản: nếu Bulgarien ngừng khiêu khích Nga bằng cách cung cấp viện trợ cho Ukraine, đất nước sẽ có được sự an toàn. Những chiếc máy bay không người lái đã đập tan lập luận của bà Jotova.

Bà Jotova cũng sử dụng khẩu hiệu này trong chiến dịch tranh cử tổng thống của mình. Bà cáo buộc đối thủ Andrej Gjurow, người kiên định đứng về phía Ukraine, là kẻ kích động chiến tranh. Bà thường xuyên công kích ông Gjurow vì đã ký một thỏa thuận an ninh kéo dài 10 năm với Ukraine trong thời gian giữ cương vị người đứng đầu chính phủ lâm thời trước cuộc bầu cử quốc hội vào tháng Tư. Sau khi nhậm chức người đứng đầu chính phủ, ông Radew tuyên bố rằng thỏa thuận này không bị hủy bỏ chỉ vì nó không có tính ràng buộc về mặt pháp lý.

Tuy nhiên, lập luận mà bà Jotova và ông Radew đưa ra, cho thấy sự kiềm chế và cách giải quyết hòa giải đối với Nga sẽ tăng cường an ninh cho Bulgarien, đã hoàn toàn sụp đổ trong những tuần trước vòng đầu tiên của cuộc bầu cử. Trong vòng vài ngày, 4 tàu buôn ngoài khơi bờ biển Bulgarien trên Biển Đen đã bị máy bay không người lái tấn công; 2 trong số đó đã chìm. Như vậy, cuộc chiến của Nga chống lại Ukraine đã chính thức trở thành vấn đề trọng tâm trong chiến dịch tranh cử , mặc dù theo một cách hoàn toàn khác với cách mà Jotova đã đặt vấn đề trước đó.

Các phát biểu của ông Radew về những sự việc này mang tính né tránh. Mặc dù thừa nhận rằng theo logic, các máy bay không người lái đó có khả năng là của Nga , thậm chí ông còn triệu tập đại sứ Nga, nhưng ông vẫn từ chối chỉ đích danh bên đứng sau các cuộc tấn công. Trong tuần này, ông nhận định: "Việc chỉ tay vào Nga sẽ không bảo vệ được chúng ta". Tuy nhiên, bà Maria Simeonova từ Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Âu châu  (ECFR) tại Sofia cho rằng: "Toàn bộ chính sách của chính phủ đối với Nga trong 6 tháng qua đã chứng tỏ là một hướng đi sai lầm". Quan điểm của công chúng về Nga và cuộc chiến tại Ukraine đang dần thay đổi.

Dẫu vậy, bà Ỵotova bước vào vòng bỏ phiếu quyết định với triển vọng sáng sủa hơn. Người đứng thứ 3 trong vòng đầu tiên, với 12,5% số phiếu, là Kostadin Kostadinow, một nhân vật theo đường lối dân túy cánh hữu và ủng hộ Nga mạnh mẽ; phần lớn những người ủng hộ ông này nhiều khả năng sẽ bỏ phiếu cho bà Jotova. Câu hỏi lớn nhất hiện nay là liệu bà Jotova có thể giành lại được những cử tri đã quay lưng với ông Radew hay không?.

Nhiều người trong nhóm cử tri đa dạng về quan điểm chính trị từng chọn ông Radew vào mùa xuân chủ yếu vì lời cam kết thực hiện các hành động quyết liệt chống tham nhũng. Thế nhưng, trên phương diện này, ông gần như chưa đạt được kết quả cụ thể nào. Hơn nữa, truyền thông Bulgarien đã phanh phui một số trường hợp bà Ỵotova, trong thời gian giữ chức phó tổng thống, đã ân xá cho những cá nhân bị kết tội buôn bán ma túy và các tội ác bạo lực trong những hoàn cảnh đầy nghi vấn.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 2-11-2026