THẾ MẠNH VÀ YẾU TRONG CUỘC CHIẾN THƯƠNG MẠI GIỮA MỸ VÀ CANADA

Căng thẳng thương mại Mỹ – Canada (đặc biệt trong bối cảnh leo thang thuế quan phản ứng lại Hiệp định USMCA và các chính sách bảo hộ mới) mang lại cả cơ hội lẫn rủi ro kinh tế - chính trị cho cả hai quốc gia.   

1. PHÍA MỸ

Lợi ích (Cơ hội & Điểm mạnh)

Sức ép đàm phán chính trị & kinh tế: Mỹ tận dụng quy mô thị trường khổng lồ để tạo thế ép Canada phải chấp nhận sửa đổi các điều khoản thỏa thuận thương mại (USMCA) theo hướng có lợi hơn cho chính sách bảo hộ nội địa.   

Bảo hộ ngành sản xuất trong nước: Thuế quan tạo lợi thế ngắn hạn cho một số ngành công nghiệp nội địa như thép, nhôm, gỗ xẻ và sản xuất công nghiệp trước sự cạnh tranh từ phía Canada.   

Thúc đẩy chuyển dịch sản xuất: Sức ép thuế quan khiến các tập đoàn quốc tế cân nhắc di chuyển nhà máy hoặc dây chuyền lắp ráp sang lãnh thổ Mỹ để tránh hàng rào thuế quan.   

Tác hại (Chi phí & Rủi ro)

Chi phí gia tăng cho người tiêu dùng & doanh nghiệp Mỹ: Nhập khẩu hàng hóa từ Canada đắt đỏ hơn làm tăng chi phí đầu vào của các doanh nghiệp sản xuất Mỹ, đồng thời đẩy áp lực lạm phát lên người tiêu dùng.   

Thiệt hại do đáp trả thuế quan: Các đòn trả đũa nhắm vào nông sản, hàng điện tử, ô tô và máy móc nông nghiệp khiến hàng xuất khẩu của Mỹ sụt giảm sức cạnh tranh tại thị trường Canada.   

Đứt gãy chuỗi cung ứng Bắc Mỹ: Ngành công nghiệp ô tô và cơ khí phụ thuộc chặt chẽ vào linh kiện qua lại biên giới hai nước, làm gián đoạn dây chuyền sản xuất kết hợp.

Xói mòn lòng tin đồng minh: Gia tăng rủi ro địa chính trị và sự bất định trong chính sách thương mại làm suy giảm hình ảnh Mỹ như một đối tác thương mại ổn định.

2. PHÍA CANADA  

 Lợi ích (Cơ hội & Điểm mạnh)

Động lực đa dạng hóa thị trường: Thương chiến buộc Canada phải giảm phụ thuộc quá lớn vào Mỹ bằng cách đẩy mạnh hợp tác với Liên minh Âu Châu (EU), Vương quốc Anh và các đối tác Á Châu – Thái Bình Dương.  

Củng cố tinh thần đoàn kết nội địa: Các đòn thuế quan từ bên ngoài thúc đẩy chính phủ và các tỉnh bang hợp tác chặt chẽ hơn để bảo vệ lao động và doanh nghiệp trong nước.   

Phản ứng có mục tiêu: Canada áp dụng các mức thuế trả đũa có chiến lược nhằm trực tiếp vào các ngành công nghiệp nhạy cảm tại Mỹ để gây áp lực chính trị ngược lại Washington.   

Tác hại (Chi phí & Rủi ro)

Tổn thương kinh tế nghiêm trọng: Hơn 70% hàng hóa xuất cảng của Canada hướng vào Mỹ. Rào cản thuế quan đe dọa đẩy Canada vào nguy cơ suy thoái kinh tế.   

Đình trệ sản xuất & việc làm: Các ngành xuất cảng mũi nhọn như sản xuất thép, gỗ xẻ, ô tô và hàng không (như Bombardier) chịu thiệt hại nặng về doanh thu và suy giảm đơn hàng.   

Khoét sâu rạn nứt chính trị nội bộ: Sự chênh lệch về tác động kinh tế giữa các bang (như Quebec hay Alberta) có thể làm trầm trọng thêm các mâu thuẫn lợi ích cục bộ trong nước.   

Môi trường đầu tư bất ổn: Doanh nghiệp cắt giảm hoặc trì hoãn các kế hoạch đầu tư mới do lo ngại tương lai bất định của các thỏa thuận thương mại Bắc Mỹ.   

TỔNG QUAN

Căng thẳng thương mại mang lại cho Mỹ ưu thế về đòn bẩy đàm phán chính trị nhờ quy mô kinh tế áp đảo, nhưng lại gánh chịu rủi ro lạm phát và xáo trộn chuỗi cung ứng. Trái lại, Canada chịu thiệt hại nặng nề và trực tiếp hơn do độ phụ thuộc cao vào thị trường Mỹ, song đây cũng là cú hích bắt buộc Ottawa phải đa dạng hóa nền kinh tế dài hạn.   

CÁC MẶT HÀNG BỊ ĐÁNH THUẾ CỦA 2 PHÍA

Danh sách chi tiết các nhóm mặt hàng trọng yếu bị Mỹ và Canada áp thuế quan trả đũa lẫn nhau, cùng với các mức thuế tương ứng:

1. Phía Mỹ áp thuế & hạn chế đối với hàng hóa Canada

Mỹ sử dụng các công cụ thuế quan (bao gồm Section 232, Section 338) nhằm vào các ngành sản xuất mũi nhọn của Canada:

Đồ uống có cồn & Nước giải khát:

Mức thuế / Biện pháp: Cấm nhập khẩu hoàn toàn hoặc áp thuế trần lên đến 50%.   

Mặt hàng: Bia, rượu vang, rượu mạnh (whiskey, rum, vodka, brandy), bia không cồn và nước giải khát.   

Kim loại & Nguyên liệu thô:

Mức thuế: 25% – 50%.   

Mặt hàng: Thép thanh/cuộn, nhôm nguyên liệu và các sản phẩm chế tạo từ nhôm.   

Sản phẩm Nông nghiệp & Đồ uống - Thực phẩm:

Mức thuế: 50%.   

Mặt hàng: Sữa, phô mai, bơ, đạm whey (whey protein), mật mía, mật ong tự nhiên, tinh dầu và một số loại thực phẩm chế biến.   

Gỗ, Giấy & Nội thất:   

Mức thuế: 25% – 50%.   

Mặt hàng: Gỗ xẻ, gỗ ép, đồ nội thất gia đình bằng gỗ, giấy và các sản phẩm từ bột giấy.   

Phương tiện vận tải & Máy móc:

Mức thuế: 25% – 50%.   

Mặt hàng: Xe mô tô (dung tích lớn), xe golf, thuyền máy, linh kiện ô tô.   

2. Phía Canada áp thuế trả đũa đối với hàng hóa Mỹ   

Canada đưa ra danh sách các mức thuế tương ứng (15%, 25%, và 50%) đánh thẳng vào các bang sản xuất lớn tại Mỹ:

Mức thuế Nhóm mặt hàng chính từ Mỹ bị áp thuế

50%

Nông sản & Sản phẩm bơ sữa: Sữa béo, phô mai, đạm whey.

Sản phẩm kim loại: Thép, nhôm, dây đồng các loại.

Phương tiện & Gỗ: Đồ nội thất bằng gỗ, xe máy (mô tô), than gỗ.

25%

Phương tiện & Máy móc: Đầu máy xe lửa, phụ tùng đường sắt, rơ-moóc/máy kéo, thiết bị nâng hạ.

Hàng tiêu dùng & May mặc: Quần áo, thảm trải sàn thủ công, một số đồ mỹ phẩm, hóa chất gia dụng.

Đồ gỗ: Đồ nội thất nhà bếp.

15% Máy móc công nghiệp: Cần trục tháp, xe nâng hàng, máy cắt cỏ, khuôn đúc kim loại/nhựa/ca su.

Nhóm mặt hàng được miễn trừ / ngoại lệ

Cả hai bên về cơ bản duy trì sự miễn trừ hoặc kiểm soát riêng đối với một số lĩnh vực nhạy cảm mang tính chiến lược để tránh gây khủng hoảng năng lượng và nguyên liệu cốt lõi:

Năng lượng: Dầu mỏ, khí đốt tự nhiên và điện năng.

Khoáng sản thiết yếu: Kali (Potash) và các khoáng sản nguyên liệu quan trọng.

Cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Canada chưa nhìn tháy được hồi kết, hai phía đang có những động thái chỉ trích gay gắt, lồng trong bối cảnh xung đột Trung Đông ngày càng quyết liệt và căng thẳng hơn.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 3-10-2026