SỰ MƠ HỒ VỀ VẤN ĐỀ HẠT NHÂN ĐÃ KHIẾN CUỘC KHỦNG HOẢNG IRAN TRỞ NÊN KHÓ GIẢI QUYẾT

Nguồn tin News in Five:  Sự mơ hồ để ngỏ câu hỏi cốt lõi trong vấn đề hạt nhân vẫn nan giải, vì không bên nào đàm phán trên cơ sở hoàn toàn minh bạch. Vào ngày 3 tháng 6, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Iran đã đồng ý không sở hữu vũ khí hạt nhân; tuy nhiên, Reuters cũng loan tin rằng, tranh chấp sâu sắc hơn về vấn đề Uranium làm giàu vẫn chưa được giải quyết. Chính khoảng cách giữa các cam kết chính trị và những thực tế kỹ thuật chưa được làm rõ này đã khiến sự mơ hồ trở thành yếu tố gây mất ổn định.

Uranium vẫn là điểm tranh cãi chính

Ngày 21 tháng 5, Reuters đưa tin rằng Washington muốn thu hồi hoặc di dời lượng Uranium đã làm giàu của Iran, trong khi giới lãnh đạo tại Teheran khăng khăng rằng vật liệu này phải được giữ lại trong nước. Đây không phải là khía cạnh phụ trong các cuộc đàm phán. Nó liên quan đến câu hỏi cốt lõi: liệu Iran sẽ tiếp tục là một quốc gia "ngấp nghé ngưỡng hạt nhân" (threshold state) với quyền lựa chọn chế tạo vũ khí hạt nhân, và tận dụng lợi thế mặc cả đi kèm, hay sẽ từ bỏ năng lực vốn là nền tảng cho sức nặng chiến lược của mình.

Cả hai bên đều xử dụng tính bất định làm lợi thế mặc cả

Tình trạng mơ hồ vẫn tiếp diễn một phần vì nó mang lại lợi ích cho cả hai bên theo những cách khác nhau. Reuters thì loan tin,  Iran có thể vẫn sở hữu khoảng 900 Pound (khoảng 408 kg) Uranium làm giàu ở mức độ cao, trong khi một nghị sĩ Iran từng cảnh báo vào tháng 5 rằng Teheran có thể làm giàu Uranium lên mức 90% nếu xảy ra một cuộc tấn công khác. Điều này làm gia tăng áp lực lên Washington và Israel mà không buộc Iran phải chính thức vượt qua ranh giới để bước vào một chương trình vũ khí hạt nhân công khai.

Đối với Washington, chính sự bất định này cũng giúp duy trì áp lực quân sự và ngoại giao. Reuters loan tin, White House tiếp tục biện minh cho cả nguy cơ chiến tranh lẫn triển vọng đàm phán bằng cách viện dẫn nhu cầu ngăn chặn Iran chế tạo vũ khí hạt nhân, trong khi Quốc hội tranh luận về giới hạn quyền hạn quân sự của ông Trump. Một thỏa thuận giới hạn sẽ không thể xóa bỏ hoàn toàn những nghi ngại

Reuters loan tin vào ngày 3 tháng 6,  thế bế tắc có thể kết thúc bằng một thỏa thuận tạm thời, khiến Iran suy yếu nhưng không bị khuất phục hoàn toàn, với các điều khoản mang tính thuận lợi về mặt chính trị đối với vấn đề hạt nhân, trong khi vẫn để ngỏ các điểm tranh cãi then chốt. Một thỏa thuận như vậy có thể làm dịu tình hình thực địa nhưng sẽ không giải đáp trọn vẹn câu hỏi về việc Iran còn giữ lại bao nhiêu năng lực hạt nhân hoặc liệu cuộc khủng hoảng có thể bùng phát trở lại nhanh chóng đến mức nào.

Điều gì sẽ diễn ra tiếp theo

Giai đoạn ngoại giao tiếp theo sẽ cho thấy liệu Mỹ và Iran có thể thu hẹp phạm vi tranh chấp về Uranium đủ để đạt được một thỏa thuận chuyển tiếp hay không, ngay cả khi một giải pháp toàn diện vẫn còn nằm ngoài tầm với. Reuters loan tin vào cuối tháng 5, đã có một số tiến bộ, nhưng những điểm bất đồng liên quan đến vấn đề làm giàu Uranium và eo biển Hormuz vẫn tồn tại.

Đây chính là lý do tại sao sự mơ hồ về vấn đề hạt nhân lại khiến cuộc khủng hoảng trở nên khó giải quyết hơn. Tình trạng này vừa tạo dư địa cho ngoại giao, vừa mở đường cho sự ngờ vực, các biện pháp cưỡng ép và nguy cơ xung đột tái diễn. Chừng nào vấn đề hạt nhân cốt lõi vẫn còn cố tình để ở trạng thái mơ hồ, thì bất kỳ khoảng lặng nào trong xung đột cũng khó có thể bền vững.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 8-6-2026