CỰU QUYỀN THỦ TƯỚNG VNCH, NGƯỜI ĐÃ TỪNG CỨU NỀN KINH TẾ VN TRONG LÚC LẠM PHÁT LÊN 800% VÀO NĂM 1980.

Có những con người mà cuộc đời họ giống như một lát cắt đặc biệt của lịch sử. Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Oánh là một người như vậy. Từng giữ những vị trí quyền lực trong chính quyền Việt Nam Cộng hòa, với vị trí và còn là một nhà tầm cở về kinh tế, từng tốt nghiệp tiến sĩ của đại học danh tiếng Harvard Mỹ, ông có thể chọn cho mình và gia đình một cuộc sống sung túc ở nước ngoài sau năm 1975. Nhưng ông đã chọn ở lại và sự lựa chọn ấy không hề dễ dàng.

Ít ai biết rằng, sau ngày đất nước bị đổi thay, ông từng trải qua quãng thời gian bị chính quyên mới quản thúc, cuộc sống gặp  rất nhiều khó khăn. Trong khi đó, phía Mỹ luôn sẵn sàng bảo lãnh để ông và gia  đình  sang định cư với điều kiện tốt hơn rất nhiều. Nhưng ông nhất quyết không đi. Một quyết định lặng lẽ, nhưng nói lên tất cả: chọn ở lại với đất nước, ngay cả khi chưa biết tương lai sẽ ra sao.

GS-TS Nguyễn Xuân Oánh (1921 – 2003) là chính khách, nhà kinh tế Việt Nam, cựu Phó Thủ tướng kiêm Thống đốc Ngân hàng Quốc Gia, hai lần là Quyền Thủ tướng trong Chính phủ Việt Nam Cộng hòa, sau này ông là Đại biểu Quốc hội nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Ông sinh năm 1921 tại Bắc Giang (nay là Bắc Ninh). Cha ông là Bác sĩ Nguyễn Xuân Bái, người làng Đa Ngưu, xã Tân Tiến, huyện Văn Giang (nay là xã Văn Giang), tỉnh Hưng Yên.[1]

Ông từ nhỏ đã được giáo dục theo Tây học. Lớn lên ông được gia đình cho sang Mỹ theo học tại Đại học Harvard về ngành Kinh tế. Ông tốt nghiệp tiến sĩ kinh tế của Harvard năm 1954, rồi làm việc cho Ngân hàng Thế giới (như một Nhân viên kinh tế), Tổ hợp Tài chính Quốc tế... trước khi về nước.

Năm 1963, ông về nước và tham gia chính quyền. Sau đó ít lâu, ông được đề cử làm Thống đốc Ngân hàng Quốc gia, rồi Phó Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa. Thậm chí, đã có lúc ông được ủy quyền Thủ tướng trong giai đoạn tướng Nguyễn Khánh nắm quyền (1964-1965).

Sau tháng 4 năm 1975, ông chọn ở lại VN, và ông là một trong những trí thức của Việt Nam Cộng hòa cộng tác với chính quyền sản, lúc  ông Võ Văn Kiệt làm thủ tướng. Đặc biệt, ông chính là động lực thúc đẩy các đỉnh cao trí tuệ cộng sản lúc bấy giờ, phải thực hiện ngay khi tiến trình Đổi mới vào cuối thập niên 1980, ông và nhiều nhà trí thức khác đã đóng góp rất nhiều công sức cho việc cải cách các lĩnh vực ngân hàng, tài chính, đầu tư nước ngoài v.v. tại Việt Nam. Ông đã từng là Cố vấn kinh tế cho Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh và Thủ tướng Võ Văn Kiệt.

Ông từ nhỏ đã được giáo dục theo Tây học. Lớn lên ông được gia đình cho sang Mỹ theo học tại Đại học Harvard về ngành Kinh tế. Ông tốt nghiệp tiến sĩ kinh tế của Harvard năm 1954, rồi làm việc cho Ngân hàng Thế giới (như một Nhân viên kinh tế), Tổ hợp Tài chính Quốc tế... trước khi về nước.

Năm 1963, ông về nước và tham gia chính quyền. Sau đó ít lâu, ông được đề cử làm Thống đốc Ngân hàng Quốc gia, rồi Phó Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa. Thậm chí, đã có lúc ông được ủy quyền Thủ tướng trong giai đoạn tướng Nguyễn Khánh nắm quyền (1964-1965).

Và rồi, đến khi các đỉnh cao trí tuệ của chính quyền mới ở Việt Nam, đưa nền kinh tế VN đi xuống đáy thung lũng, rơi vào cuộc khủng hoảng kinh tế cuối thập niên 80 thất trầm trọng. Lúc đó các đỉnh cao trí tuệ này mới chợt nhớ lại  cái tên GS. TS Nguyễn Xuân Oánh của ngụy quên Sài Gòn VNCH. Lạm phát lúc bấy giờ  phi mã lên tới 300%, 400%, thậm chí đạt đỉnh cao 800%. Đồng tiền gần như mất giá, người dân đổ xô đi vay, còn ngân hàng thì in tiền không kiểm soát. Nền kinh tế đứng trước bờ vực sụp đổ.

Trong bối cảnh đó, ông Nguyễn Xuân Oánh, được các đỉnh cao chính quyền mới, mời ra để tham vấn để cứu vãn nền kinh tế VN, trong lúc tồi tệ nhất, Ông Oánh đã đưa cho các đỉnh cao trí tuệ lúc bấy giờ một quyết sách táo bạo là phải: nâng lãi suất gửi tiết kiệm lên mức “không tưởng”. Hoàn toàn đi ngược với lý thuyết kinh tế truyền thống, nhưng ngược lại, kết quả lại khiến tất cả mọi người đều bất ngờ bất ngờ. Người dân ngừng vay, bắt đầu gửi tiền vào ngân hàng. Lượng tiền mặt được hút về, việc in tiền giảm mạnh, và lạm phát dần được kiểm soát. Từ 800%, lạm phát giảm xuống chỉ còn2 con số, rồi một con số trong những năm sau đó.

Câu chuyện của ông không chỉ là về kinh tế. Đó là câu chuyện về một sự lựa chọn, về trí tuệ và lòng yêu nước của một trí thức miền nam. Một người từng có nhiều cơ hội để rời đi sau tháng 4-1975, nhưng lại chọn ở lại để góp phần thay đổi vận mệnh quốc gia. Chính quyền cộng sản có thể gọi là may mắn đã có được ông trong buổi giao thời của nền kinh tế thất bại XHCN và nền kinh tế thị trường theo tư bản CN ở miền nam VN trước năm 1975.

GS.TS Nguyễn Xuân Oánh lập gia đình với nữ nghệ sĩ nổi tiếng của miền nnamVN, đó là bà Thẫm Thúy Hàng, tức người đẹp Bình Dương. Ông có 2 con trai. Và ông qua đời  ngày 29 tháng 8 năm 2003.

Tổng hợp từ Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 15-6-2026