SỰ RA ĐI CỦA CHỦ TỊCH CỤC DỰ TRỮ LIÊN BANG MỸ POWELL CÓ ĐE DỌA ĐẾN TÍNH ĐỘC LẬP CỦA FED?
Quyết định về lãi suất của Fed có thể là quyết định cuối cùng trong nhiệm kỳ của Jerome Powell trên cương vị Chủ tịch Fed. Người kế nhiệm ông, Kevin Warsh, là ứng cử viên được Donald Trump ưa thích, sẽ thay thế cương vị này. Câu hỏi được đạt ra là, liệu Warsh, có giống như Powell, có thể bảo vệ được sự độc lập của Fed?
Các nhà hoạch định chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đã họp tại Washington hôm thứ Tư 29-4, một cuộc họp rất có thể là cuộc họp cuối cùng của Jerome Powell (73) trên cương vị Chủ tịch Fed. Tuy nhiên, trọng tâm không phải là quyết định lãi suất thực tế. Như dự đoán, Fed đã giữ nguyên lãi suất, mà là những gì sẽ xảy ra sau đó.
Ngân hàng trung ương hiện đang mắc kẹt trong tình thế tiến thoái lưỡng nan giữa lạm phát cao và sự bất ổn đáng kể. Cuộc chiến với Iran đã đẩy giá dầu tăng cao chỉ trong vài tuần, dầu thô Brent đã tăng từ khoảng 70 đô la lên hơn 100 đô la một thùng vào một số thời điểm, do đó càng làm tăng lạm phát. Đồng thời, vẫn chưa rõ giá năng lượng cao hơn sẽ ảnh hưởng đến nền kinh tế Mỹ như thế nào trong trung hạn.
Trong bối cảnh đó, việc duy trì mục tiêu lãi suất từ 3,50% đến 3,75% được coi là một biện pháp tạm thời.
Nhiệm kỳ của Powell sẽ kết thúc vào ngày 23 tháng 5
Nhiệm kỳ của ông Powell với tư cách là chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang kết thúc chỉ chưa đầy ba tuần sau quyết định về lãi suất, vào ngày 23 tháng 5. Trong một thời gian dài, dường như ông có thể tiếp tục lãnh đạo ngân hàng trung ương sau ngày đó: Cho đến Chủ nhật tuần trước, đảng Cộng hòa không có đủ đa số cần thiết trong Ủy ban Ngân hàng Thượng viện để bác bỏ sự phản đối thống nhất của đảng Dân chủ và đệ trình đề cử ứng viên của ông Trump cho chức chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang, Kevin Warsh (56), lên toàn thể Thượng viện.
Giờ đây điều đó đã thay đổi: Sau khi Bộ Tư pháp tuyên bố cuộc điều tra hình sự chống lại ông Powell đã kết thúc vào thứ Sáu, Thom Tillis (65), đảng viên Cộng hòa duy nhất không ủng hộ Warsh, đã đồng ý bỏ lệnh cấm đối với ứng viên của Cục Dự trữ Liên bang. Các đảng viên Cộng hòa trên khắp Thượng viện dự kiến sẽ phê chuẩn Warsh.
Đây là tin tốt cho Tổng thống Mỹ Donald Trump (79): Trong khi ông thấy ứng cử viên ưa thích của mình được đặt vào vị trí lãnh đạo ngân hàng trung ương, các nhà quan sát lo ngại rằng Warsh có thể trở thành người thi hành mệnh lệnh của Trump. Tổng thống gần đây không giấu giếm việc ông kỳ vọng Warsh sẽ nhanh chóng cắt giảm lãi suất và muốn được coi là một "tiếng nói khôn ngoan" trong các quyết định tương lai. Những tuyên bố như vậy gần đây đã làm dấy lên nghi ngờ về việc liệu chủ tịch mới có thể chịu đựng được áp lực của Trump trong thời gian dài hay không?.
Mặc dù ứng cử viên của Fed đã hứa với Ủy ban Ngân hàng Thượng viện tuần trước rằng ông sẽ đưa ra các quyết định về lãi suất "hoàn toàn độc lập" với các cân nhắc chính trị hoặc tuyên bố của các quan chức được bầu, nhưng gần đây ông cũng đã ra tín hiệu rằng ông sẽ nhanh chóng thực hiện các thay đổi tại Fed.
Tổng thống đắc cử cũng hứa sẽ đưa ra các quyết định về lãi suất "hoàn toàn độc lập" với các cân nhắc chính trị hoặc tuyên bố của các quan chức được bầu, ông gần đây đã chỉ ra rằng ông sẽ nhanh chóng thực hiện các thay đổi tại Fed.
Tổng thống gần đây không giấu giếm việc ông kỳ vọng Warsh sẽ thực hiện những thay đổi nhanh chóng tại Fed. Chiến tranh Iran càng kéo dài, việc cắt giảm lãi suất càng khó xảy ra.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Cục Dự trữ Liên bang (Fed) sẽ không thể thay đổi chính sách lãi suất hiện tại ngay cả trong thời gian còn lại của năm và dưới sự lãnh đạo của một chủ tịch tiềm năng mới, ông Warsh. “Ngay cả trong thời gian còn lại của năm, Fed cũng khó có thể nới lỏng chính sách tiền tệ hơn nữa,” chuyên gia Felix Schmidt của ngân hàng Berenberg nhận xét. “Bởi vì không chỉ giá năng lượng, mà cả chính sách thuế quan và nhập cư dưới thời Donald Trump cũng sẽ tiếp tục đẩy áp lực lạm phát lên cao trong những tháng tới.” Việc cắt giảm lãi suất thêm nữa vẫn có thể xảy ra, nhưng mỗi ngày chiến tranh kéo dài, khả năng đó càng giảm đi.
Điều này khó có thể làm hài lòng Trump. Trong quá khứ, ông đã nhiều lần gây áp lực lên Fed để cắt giảm lãi suất, ngay cả trong thời kỳ lạm phát cao và việc nới lỏng sẽ rủi ro về mặt kinh tế. Powell đã vượt qua áp lực chính trị và các cuộc tấn công của tổng thống, ví dụ như vào tháng 6 năm 2025, khi Trump yêu cầu cắt giảm lãi suất tới hai điểm phần trăm và công khai gọi ông là “kẻ ngốc”, trong khi Fed vẫn giữ nguyên lãi suất do lạm phát dai dẳng. Ông đã bảo vệ tính độc lập và uy tín của ngân hàng trung ương và cuối cùng đã mang lại sự định hướng và ổn định cho thị trường.
Nhiều nhà phân tích dự đoán rằng ông Warsh có thể sẽ nghiêng về việc cắt giảm lãi suất hơn ông Powell. Mặt khác, ông đã nhiều lần nhấn mạnh rằng lạm phát thấp ổn định, bảng cân đối kế toán của ngân hàng trung ương không quá phình to và sự ổn định lâu dài của hệ thống tài chính là những ưu tiên của ông. Điều này cho thấy rằng mặc dù ông sẽ không phớt lờ mong muốn của ông Trump, nhưng ông khó có thể đưa ra quyết định chỉ dựa trên chương trình nghị sự chính trị của ông Trump.
Liệu Powell có tiếp tục giữ chức Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) không?
Hiện vẫn chưa rõ liệu Powell có từ bỏ ghế trong Hội đồng Thống đốc Fed sau khi nhiệm kỳ chủ tịch kết thúc hay không ?, hay liệu ông sẽ tiếp tục giữ chức vụ Thống đốc. Về lý thuyết, ông có thể tại vị đến tháng 1 năm 2028. Điều này sẽ cho phép ông tiếp tục vai trò là người phản đối chính sách tiền tệ của Trump và tạo ra đối trọng với Warsh.
Nếu Powell rời khỏi Hội đồng, Trump có thể bổ nhiệm người thứ hai vào vị trí còn trống , ngoài vị trí của Warsh, trong Hội đồng Fed gồm bảy thành viên, từ đó mở rộng ảnh hưởng của mình đối với ngân hàng trung ương nhanh hơn và có khả năng thực hiện chương trình nghị sự chính sách tiền tệ hiệu quả hơn. Tuy nhiên, nếu Powell tiếp tục tại vị đến hết nhiệm kỳ, ông sẽ trì hoãn sự thay đổi cán cân quyền lực này trong Hội đồng. Hiện tại, một số Thống đốc vẫn đang tại vị từ các cuộc bổ nhiệm trước đó của các Tổng thống Barack Obama (64) hoặc Joe Biden (83), bao gồm các thành viên như Philip Jefferson (64) và Michael Barr (60), những người có nhiệm kỳ kéo dài đến những năm 2030.
Nếu Powell rời khỏi hội đồng quản trị, Trump có thể bổ nhiệm người thứ hai, ngoài vị trí của Warsh, trong Hội đồng Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang gồm 7 thành viên, từ đó nhanh chóng gia tăng ảnh hưởng của mình đối với ngân hàng trung ương và có khả năng thúc đẩy chương trình nghị sự chính sách tiền tệ của ông mạnh mẽ hơn. Theo truyền thống, các chủ tịch Fed cũng sẽ từ chức khỏi Hội đồng Thống đốc sau khi nhiệm kỳ kết thúc. Bản thân Powell đã tuyên bố rằng việc ông rời khỏi Fed phụ thuộc vào việc các cuộc điều tra chống lại ông được "kết luận đầy đủ, minh bạch và dứt khoát". Ngay cả khi điều này xảy ra, ông vẫn dự định đưa ra quyết định dựa trên những gì ông tin là tốt nhất cho tổ chức, chứ không chỉ cho bản thân ông. Theo tờ Wall Street Journal, sau gần 14 năm làm việc tại Fed, Powell thực sự muốn nghỉ hưu khỏi đời sống công cộng.
Một ví dụ lịch sử mà Powell có thể tham khảo là Marriner S. Eccles, chủ tịch Fed duy nhất ở lại Fed sau khi nhiệm kỳ kết thúc. Eccles giữ chức chủ tịch Fed từ năm 1936 đến năm 1948 và sau đó vẫn là thành viên của Hội đồng Thống đốc trong vài năm , sau khi Tổng thống Harry Truman đã bổ nhiệm một chủ tịch mới. Trong giai đoạn này, ông vướng vào một cuộc xung đột cơ bản với Truman về mức độ mà White House được phép ảnh hưởng đến các quyết định về lãi suất. Cuộc tranh chấp cuối cùng dẫn đến cái gọi là Thỏa thuận Kho bạc-Cục Dự trữ Liên bang năm 1951, củng cố tính độc lập về hoạt động của ngân hàng trung ương khỏi Bộ Tài chính và vẫn được coi là một thời điểm quan trọng trong lịch sử của Cục Dự trữ Liên bang.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 30-4-2026
