NHẬT BẢN - ĐÀI LOAN HỢP TÁC SẢN XUẤT UAV TRONG HOÀN CẢNH NHIỀU RỦI RO CHUỖI CUNG ỨNG
Nguồn tin từ Economy & Tech: Những lo ngại về chuỗi cung ứng đang thúc đẩy Nhật Bản và Đài Loan tăng cường hợp tác về việc sản xuất máy bay không người lái và giảm sự phụ thuộc vào các hệ thống do Trung Quốc thống trị.
Mối quan hệ đối tác máy bay không người lái mới nổi giữa Nhật Bản và Đài Loan đang ngày càng phát triển mạnh mẽ khi cả hai đều tìm cách giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng do Trung Quốc chi phối. Năm nay, nhà sản xuất Đài Loan 7A Drones đã ký 2 thỏa thuận với các công ty Nhật Bản để hợp tác về máy bay không người lái với quy mô lớn, phát triển máy bay không người lái tự động và tạo ra chuỗi cung ứng máy bay không người lái Nhật Bản-Đài Loan.
Các thỏa thuận này được đưa ra khi Nhật Bản đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung máy bay không người lái trong bối cảnh lo ngại ngày càng tăng về những điểm yếu của chuỗi cung ứng. Vào tháng 1 năm 2026, Trung Quốc đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất cảng nghiêm ngặt đối với các mặt hàng lưỡng dụng dành cho Nhật Bản, bao gồm cả máy bay không người lái, bao gồm các lĩnh vực nhạy cảm như kỹ nghệ, hàng không không gian và viễn thông.
Nhật Bản đã nhập cảng 124.936 máy bay không người lái từ Trung Quốc vào năm 2025, chiếm hơn 90% tổng lượng nhập cảng máy bay không người lái của nước này. Các quy định mới đã thúc đẩy nỗ lực của Nhật Bản và các đối tác trong việc thiết lập chuỗi cung ứng máy bay không người lái "không phải đỏ" (không phải Trung Quốc) tập trung vào phát triển, sản xuất và chia sẻ kỹ nghệ chung nhằm tăng cường khả năng phục hồi kỹ nghệ và an ninh khu vực.
Chính phủ Nhật Bản đã phân bổ hơn 100 tỷ yên (694,7 triệu đô la) để hỗ trợ ngành kỹ nghệ sản xuất máy bay không người lái trong nước. Vào tháng 9 năm 2025, Bộ Kinh tế, Thương mại và kỹ nghệ đã công bố kế hoạch sản xuất 80.000 máy bay không người lái do Nhật Bản sản xuất vào năm 2030, nhằm mục đích mở rộng năng lực sản xuất trong nước và giảm rủi ro chuỗi cung ứng.
Năng lực sản xuất "không phải đỏ" đã được thiết lập của Đài Loan bổ sung cho tham vọng của Nhật Bản, mặc dù các chuyên gia lưu ý rằng Nhật Bản vẫn phải đối mặt với những thách thức trong việc mở rộng quy mô cơ sở kỹ nghệ của chính mình.
Đài Loan cũng đang đầu tư vào việc mở rộng lĩnh vực máy bay không người lái, với kế hoạch của chính phủ là phân bổ 44,2 tỷ Đài tệ (1,4 tỷ đô la) từ năm 2025 đến năm 2030 để hỗ trợ một ngành kỹ nghệ hiện bao gồm 267 công ty tham gia vào lắp ráp máy bay, kỹ nghệ về truyền thông, hệ thống điện và điều khiển bay.
Các cơ quan chính phủ được giao nhiệm vụ tăng cường chuỗi cung ứng trong nước, mở rộng thị trường nội địa, thúc đẩy xuất cảng và cải thiện chứng nhận quốc tế.
Xây dựng chuỗi cung ứng máy bay không người lái đáng tin cậy
Sự hợp tác này dựa trên sự hợp tác đã phát triển trong nhiều năm. Từ năm 2020, các công ty, nhóm ngành và viện nghiên cứu ở cả hai phía đã ký 15 thỏa thuận nhằm tăng cường kỹ nghệ tự động và an ninh chuỗi cung ứng.
Một cột mốc quan trọng đã diễn ra vào tháng 6 năm 2025 tại Triển lãm Máy bay không người lái Nhật Bản lần thứ 10 ở Tokyo, nơi một đoàn đại biểu ngành kỹ nghệ máy bay không người lái của Đài Loan đã ký biên bản ghi nhớ (MOU) với một liên minh ngành kỹ nghệ máy bay không người lái của Nhật Bản.
Sự hợp tác này kết hợp thế mạnh của Nhật Bản trong lĩnh vực máy móc chính xác và tự động hóa với chuyên môn của Đài Loan trong lĩnh vực bán dẫn, an ninh mạng, sản xuất và kết hợp hệ thống.
Một bước phát triển quan trọng đã diễn ra vào tháng 6 năm 2025 tại Triển lãm Máy bay không người lái Nhật Bản lần thứ 10 ở Tokyo, nơi đoàn đại biểu ngành kỹ nghệ máy bay không người lái của Đài Loan đã ký biên bản ghi nhớ (MOU) với hiệp hội ngành kỹ nghệ của Nhật Bản.
Bản ghi nhớ hợp tác (MOU) được ký kết bởi Liên minh Cơ hội Kinh doanh Quốc tế Máy bay không người lái Xuất sắc Đài Loan (TEDIBOA) và Hiệp hội Phát triển kỹ nghệ Máy bay không người lái Nhật Bản (JUIDA), với sự tham gia của Viện Nghiên cứu kỹ nghệ (ITRI) và Tập đoàn Phát triển kỹ nghệ Hàng không không gian (AIDC) do chính phủ Đài Loan hậu thuẫn.
Các dự án hiện tại tkeest hợp kỹ nghệ của Nhật Bản, bao gồm pin thể rắn, động cơ và lớp phủ chịu nhiệt, với thế mạnh của Đài Loan trong kỹ nghệ Camera, động cơ và pin.
Mặc dù đang có đà phát triển, quan hệ đối tác này vẫn còn ở giai đoạn đầu và chủ yếu do ngành kỹ nghệ dẫn dắt. Theo ước tính của DSET, Đài Loan chỉ xuất cảng 45 máy bay không người lái sang Nhật Bản vào năm 2025, trong khi Nhật Bản chỉ xuất cảng 3 máy bay không người lái sang Đài Loan.
Nhu cầu an ninh thúc đẩy hợp tác máy bay không người lái
Ngoài các ứng dụng thương mại, máy bay không người lái ngày càng trở nên quan trọng đối với an ninh quốc gia, làm tăng thêm tính cấp thiết cho nỗ lực của Nhật Bản và Đài Loan trong việc bảo đảm nguồn cung cấp đáng tin cậy cho các hệ thống không người lái.
Đài Loan đã nổi lên như một đối tác tiềm năng nhờ khả năng sản xuất và kinh nghiệm sản xuất cơ phận cho máy bay không người lái đã được thiết lập. Các công ty của Đài Loan đã cung cấp máy bay không người lái và các kỹ nghệ liên quan được xử dụng ở Ukraine và Đông Âu, chứng minh năng lực sản xuất và độ tin cậy của họ trong môi trường thực tế.
Theo một báo cáo của một viện nghiên cứu Đài Loan, tổng số máy bay không người lái (Drohne) mà Đài Loan xuất cảng đạt 136.010 chiếc trong quý đầu tiên năm 2026, vượt qua con số 107.433 chiếc xuất cảng sang Âu châu năm 2025.
Mặc dù Tokyo và Đài Bắc không duy trì quan hệ ngoại giao chính thức, Nhật Bản đã nổi lên như một trong những đối tác an ninh và chính trị quan trọng nhất của Đài Loan sau Hoa Kỳ.
Vào tháng 9 năm 2023, Nhật Bản đã bổ nhiệm một quan chức chính phủ đương nhiệm làm tùy viên quốc phòng trên thực tế tại Đài Loan, đánh dấu một bước tiến mới trong hợp tác an ninh.
Trong Sách trắng Quốc phòng năm 2021, Bộ Quốc phòng Nhật Bản đã khẳng định rõ ràng rằng sự ổn định tại eo biển Đài Loan có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh của chính Nhật Bản, qua đó phản ánh tầm nhìn của Tokyo về khu vực.
Vẫn còn đó những thách thức
Mặc dù đã đạt được tiến bộ trong việc phát triển ngành kỹ nghệ máy bay không người lái (UAV), Nhật Bản vẫn tụt hậu so với các nhà sản xuất hàng đầu về năng lực sản xuất hàng loạt và phát triển chuỗi cung ứng nội địa. Quốc gia này vẫn chưa xây dựng được một hệ sinh thái kỹ nghệ quy mô lớn đủ khả năng hỗ trợ việc khai triển UAV trên diện rộng.
Đài Loan cũng đối mặt với những thách thức trong việc mở rộng lĩnh vực UAV. Các nghị sĩ phe đối lập gần đây đã cắt giảm hơn một phần ba ngân sách quốc phòng do chính phủ đề nghị, bao gồm việc cắt giảm đáng kể kinh phí cho các chương trình nhằm tăng cường năng lực sản xuất UAV trong nước.
Việc cắt giảm ngân sách này đã làm dấy lên lo ngại về tham vọng phát triển các hệ thống không người lái của Đài Loan, đồng thời có thể gây khó khăn cho các doanh nghiệp địa phương trong việc tìm kiếm đối tác để hợp tác kỹ nghệ, cung ứng cơ phận và cùng phát triển sản phẩm.
Trong khi đó, các chính sách của chính phủ không phải lúc nào cũng bắt kịp đà phát triển của các mối quan hệ kinh doanh. Nhật Bản và Đài Loan cần đồng bộ hóa các quy định về cấp chứng nhận UAV và hệ thống thông tin liên lạc nhằm tạo thuận lợi cho việc hợp tác trong các kỹ nghệ lưỡng dụng.
Nhật Bản cũng cần nắm bắt rõ ràng hơn về các cơ hội thị trường và năng lực kỹ nghệ của Đài Loan.
Trong bối cảnh thị trường UAV toàn cầu được dự báo sẽ đạt giá trị 50 tỷ USD vào năm 2030, quan hệ đối tác mới nổi giữa Nhật Bản và Đài Loan thể hiện một xu hướng rộng lớn hơn: xây dựng các chuỗi cung ứng đáng tin cậy tại Đông Á giữa lúc những lo ngại về sự phụ thuộc vào Trung Quốc ngày càng gia tăng.
Mặc dù sự hợp tác hiện tại chủ yếu do các doanh nghiệp dẫn dắt và còn hạn chế về quy mô, nhưng những áp lực ngày càng lớn về địa chính trị và chuỗi cung ứng nhiều khả năng sẽ thúc đẩy mối quan hệ hợp tác sâu rộng hơn ở cấp độ thể chế giữa hai bên.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 15-7-2026
