NGA GẠ CHO VN MƯỚN CÁC PHI CƠ CHỞ KHÁCH - ĐÃ TỊCH THU ĐƯỢC CỦA CÁC HÃNG HÀNG KHÔNG TÂY PHƯƠNG
Artikel von Knarik Papoyan/Euronews (Deutsch), ngày 7-10: Nga đang đề nghị cho Việt Nam thuê các phi cơ phản lực chở khách, bao gồm cả phi hành đoàn và dịch vụ bảo dưỡng. Động thái này diễn ra trong bối cảnh các phi cơ mà Nga giữ lại từ các công ty cho thuê tây phương vào năm 2022 đang xuống cấp, với gần 1/5 số phi cơ thuộc các hãng hàng không lớn nhất của Nga hiện phải ngừng bay.
Bộ trưởng Giao thông Vận tải Andrei Nikitin cho biết Moscow đã đề nghị các hãng hàng không Việt Nam chuyển giao máy bay cho các hãng hàng không Nga theo hình thức "thuê bao trọn gói", nghĩa là thỏa thuận bao gồm cả phi hành đoàn, bảo dưỡng và bảo hiểm. Hà Nội hiện đang xem xét đề nghị này.
Hãng hàng không hàng đầu của Việt Nam chỉ sử dụng máy bay của Airbus và Boeing. Do đó, bất kỳ sự chuyển giao nào sang Nga cũng sẽ liên quan đến các máy bay do Tây phương sản xuất. Điều này làm dấy lên nguy cơ bị áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp, lý do khiến Ethiopia từng từ chối một đề nghị tương tự: các công ty có thể đối mặt với hình phạt từ Mỹ nếu hỗ trợ vận hành các loại máy bay đang chịu lệnh trừng phạt cho các hãng hàng không Nga.
Cho đến nay, các nỗ lực đạt được thỏa thuận tương tự tại các quốc gia khác ở Á châu, Phi châu và Trung Đông đều không thành công.
Lời đề nghị gửi tới Việt Nam cho thấy mức độ xuống cấp của các phi cơ chở khách mà Nga đã tịch thu và tháo dỡ phụ tùng để duy trì hoạt động. Nhiều chiếc máy bay trong số đó dựa vào việc đăng bạ, lại gây tranh chấp pháp lý và sử dụng các phụ tùng phi cơ không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn của hàng không quốc tế.
Các phi cơ được duy trì hoạt động bằng các biện pháp chắp vá
Sau cuộc tấn công toàn diện vào Ukraine hồi tháng 2 năm 2022 và các lệnh trừng phạt sau đó, Moscow đã ban hành luật cho phép các hãng hàng không Nga đăng bạ lại hơn 400 chiếc máy bay thuê từ Tây phương ngay trong nước thay vì trả lại cho chủ sở hữu.
Theo luật hàng không quốc tế, việc đăng bạ kép cho một chiếc phi cơ là hành động bị cấm; do đó, việc Nga đăng bạ lại phi cơ là bất hợp pháp. Tuy nhiên, Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) lại thiếu cơ chế thực thi để buộc Nga phải trả lại số phi cơ này.
Các công ty cho thuê máy bay đã nộp yêu cầu bồi thường bảo hiểm với tổng trị giá khoảng 8 tỷ USD (7,1 tỷ Euro); nhiều vụ kiện tụng vẫn còn đang tiếp diễn.
Trước khi xảy ra cuộc tấn công toàn diện vào Ukraine, các phi cơ thương mại gồm khoảng 900 chiếc của Nga bao gồm khoảng 850 chiếc Boeing hoặc Airbus do Mỹ hoặc Âu châu sản xuất, với khoảng 85% trong số đó được thuê từ các công ty nước ngoài. Do các lệnh trừng phạt nhắm vào phụ tùng và dịch vụ kỹ thuật từ Tây phương, các hãng hàng không đang phải tháo dỡ những chiếc máy bay bị tịch thu để lấy phụ tùng thay thế.
Theo các quy định quốc tế về khả năng bay an toàn, mọi phụ tùng đều phải có hồ sơ bảo dưỡng được chứng nhận và có thể truy xuất nguồn gốc đầy đủ, không bị gián đoạn.
Các phụ tùng lấy từ những phi cơ đã bị cắt khỏi mạng lưới bảo dưỡng được Tây phương chứng nhận sẽ không hợp lệ để lắp đặt trên các phi cơ tham gia khai thác các chuyến bay quốc tế.
Cơ quan hàng không Nga (Rosaviatsia) tự cấp chứng nhận cho các loại phụ tùng này. Tuy nhiên, các cơ quan hàng không của EU và Mỹ lại không công nhận các loại giấy tờ đó.
Theo dữ liệu ngành, 130 trong số 673 máy bay thuộc 11 hãng hàng không lớn nhất của Nga, tương đương gần 1/5 tổng số đội bay, hiện đang ngừng hoạt động. Trong khi đó, tỷ lệ máy bay phải ngừng bay thông thường chỉ ở mức khoảng 10%.
Tình hình thậm chí còn tồi tệ hơn đối với các hãng nằm ngoài Tập đoàn Aeroflot: 93 trong số 322 máy bay, gần 1/3 hiện đang phải nằm ụ tại các sân chứa.
Thiếu hụt nhiên liệu bay?
Nguồn cung nhiên liệu là một vấn đề khác. Theo trang tin Verstka, các hạn chế về tiếp nhiên liệu đang được áp dụng tại ít nhất 26 phi trường lớn. Tại các phi trường ở St. Petersburg, Kaliningrad, Yekaterinburg, Kazan, Ufa, Irkutsk và Vladivostok, các hãng hàng không chỉ được cung cấp đủ nhiên liệu cho một chuyến bay duy nhất.
Các hạn chế này ảnh hưởng đặc biệt nặng nề đến khu vực miền nam nước Nga: mọi hãng hàng không tại Sochi, Volgograd và Astrakhan đều chịu sự kiểm soát này. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu của Nga đã làm giảm sản lượng nhiên liệu, buộc chính phủ phải hạn chế xuất cảng nhiên liệu cho phi cơ.
Theo truyền thông Nga, Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Công Thương và tập đoàn quốc phòng nhà nước Rostec cũng đang thảo luận về một khoản phụ phí hành khách mới. Nguồn thu từ khoản phí này sẽ được dùng để tài trợ cho việc mua sắm và vận hành các loại phi cơ do Nga sản xuất.
Mức phí này có thể lên tới 500 rúp (5,22 Euro) cho mỗi chuyến bay nội địa và tới 1.000 rúp (10,44 Euro) cho mỗi vé máy bay quốc tế. Việc vận hành các dòng phi cơ nội địa MC-21 và Tu-214 của Nga tốn kém hơn đáng kể so với các loại máy bay Boeing và Airbus mà chúng được thiết kế để thay thế. Để đảm bảo hiệu quả kinh tế cho các hãng hàng không, những mẫu phi cơ này cần được trợ giá từ nhà nước hoặc từ hành khách.
Các chuyên gia phân tích cảnh báo rằng giá vé cao hơn có thể làm giảm nhu cầu và khiến doanh thu của các hãng hàng không sụt giảm thêm.
(Có sự hỗ trợ của AI)
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 9-10-2026
