THỦ TƯỚNG ĐỨC FRIEDRICH MERZ ĐỘT NGỘT QUAY XE
Đức muốn tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình ở Ukraine, nhưng hiện tại chưa phải nơi chính là Ukraine. Điều gì đã khiến Thủ tướng Đức thay đổi ý định?
Đó là một khoảnh khắc mang tính biểu tượng lớn khi, hôm thứ Ba 6-1 tại Paris, các đại diện Âu châu của "liên minh các nước sẵn sàng" bước ra trước báo chí và tuyên bố thành lập lực lượng gìn giữ hòa bình cho Ukraine. Các tập tài liệu được chuyền qua bàn, các văn kiện được ký kết, trong khi thỏa thuận lịch sử được công bố qua loa phóng thanh. Cuối cùng, Tổng thống Ukraine Wolodymyr Selenskyj, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Anh Keir Starmer bắt tay và tỏ vẻ rất hài lòng trước ống kính máy ảnh của các phóng viên và ký giả.
Và bất kỳ nhà quan sát người Đức nào theo dõi cảnh tượng đó đều không khỏi tự hỏi: Friedrich Merz đang ở đâu? Một tuyên bố về ý định thành lập phái bộ gìn giữ hòa bình Âu châu tại Ukraine mà không có Thủ tướng Đức?
Lý do tại sao ông Merz, cùng với các đại diện của Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner, chỉ phát biểu trong phần thứ hai của cuộc họp báo tại hội nghị thượng đỉnh Ukraine ở Paris trở nên rõ ràng khá nhanh chóng: Thủ tướng Đức hứa hẹn sự tham gia của quân đội Đức (Bundeswehr) vào lực lượng gìn giữ hòa bình tiềm năng ở Ukraine, nhưng không phải trên lãnh thổ Ukraine.
Về đóng góp của Đức trong việc bảo đảm hòa bình sau lệnh ngừng bắn, ông Merz nói: "Ví dụ, điều này có thể bao gồm việc chúng tôi điều động lực lượng quân sự cho Ukraine trên lãnh thổ NATO lân cận sau lệnh ngừng bắn." Thủ tướng tiếp tục tuyên bố rằng chính phủ liên bang và quốc hội sẽ quyết định về bản chất và phạm vi của bất kỳ cho sự đóng góp nào của Đức, ngay khi các điều kiện cần thiết được đáp ứng.
Như vậy, Đức được cho là sẽ giúp bảo bảo lệnh ngừng bắn ở Ukraine, nhưng chỉ từ bên ngoài Ukraine. Làm thế nào có thể giải thích sự im lặng này, khi mà gần đây ông Merz đã ủng hộ "quân đội đa quốc gia" cho hoạt động gìn giữ hòa bình ở Ukraine trong một tuyên bố chung tại hội nghị thượng đỉnh Berlin?
Đường lối giao động của Thủ tướng Đức
Một điều mà giới chính tri ở Đức thấy rất rõ: Chính phủ liên minh trung hữu/trung tả luôn thận trọng cân nhắc và giữ im lặng về một sứ mệnh "gìn giữ hòa bình" ở Ukraine, có nghĩa là một cuộc điều động quân đội để bảo đảm hòa bình trên lãnh thổ của Ukraine. Quan điểm của Văn phòng Thủ tướng dưới thời Friedrich Merz không khác biệt đáng kể so với người tiền nhiệm Olaf Scholz: Cuộc tranh luận về lực lượng gìn giữ hòa bình Âu châu là quá sớm, chừng nào Nga còn có ý định tiếp tục gây chiến, lãnh đạo chính phủ luôn khẳng định như vậy.
Nhưng Merz sẽ không phải là Merz nếu ông không luôn đưa ra những lời giải thích cá nhân bên cạnh tuyên bố chính thức. Ví dụ, trong các cuộc phỏng vấn hoặc tại các sự kiện không chính thức mà ông phải trả lời câu hỏi về vấn đề bảo đảm an ninh cho Ukraine.
Một khoảnh khắc rất rõ như vậy xảy ra vào giữa tháng 12 khi Merz, sau khi hội nghị thượng đỉnh Berlin-Ukraine vừa kết thúc, đã nói một cách cởi mở đáng ngạc nhiên về các bảo đảm an ninh của Âu châu và Mỹ trong một chương trình của đài truyền hình quốc gia ZDF. Khi được hỏi chính xác các bảo đảm an ninh có nghĩa là gì và Đức sẽ phản ứng như thế nào nếu Nga vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, Merz nói: "Ví dụ, chúng tôi sẽ thiết lập một khu vực phi quân sự giữa các bên tham chiến. Và cụ thể hơn: Chúng tôi cũng sẽ trả đũa bất kỳ hành vi xâm phạm và tấn công tương ứng nào của Nga."
Giữ gìn hòa bình từ bên lề
Chỉ vài tuần sau, giọng điệu của Merz đã thay đổi. Mặc dù Thủ tướng Đức lần đầu tiên đưa ra cam kết cụ thể với Đức, nhưng cam kết này khác biệt đáng kể so với cam kết của Anh và Pháp: Trong khi Macron và Starmer cam kết xây dựng căn cứ quân sự ngay trên lãnh thổ Ukraine, Merz lại muốn đóng quân Bundeswehr(quân đội Đức) trên một quốc gia NATO láng giềng. Có thể nói là cách giữ gìn hòa bình từ một khoảng cách an toàn.
"Quốc hội Đức chưa bao giờ là trở ngại"
Một lời giải thích khác cho sự dè dặt của Merz là cái gọi là yêu cầu phê chuẩn của quốc hội đối với việc xử dụng quân Bundeswehr ở nước ngoài. Merz đã đề cập rõ ràng đến sự phê chuẩn cần thiết của Quốc hội trong tuyên bố của mình tại hội nghị thượng đỉnh Paris. Nhưng lập luận này đang bị đặt dấu hỏi ngay cả trong chính đảng của ông. Ví dụ, chuyên gia chính sách đối ngoại của CDU, Roderich Kiesewetter, đã nói vào sáng thứ Tư 7-1 trên đài phát thanh Deutschlandfunk: "Quốc hội Đức chưa bao giờ là trở ngại khi chính phủ liên bang khi đưa ra một đề nghị tốt. Nếu Đức muốn đảm nhận trách nhiệm lãnh đạo, thì chúng ta không nên loại trừ việc hỗ trợ Ukraine."
Trong nội bộ đảng SPD, người ta cho rằng ông Merz, với tư cách là Thủ tướng, cũng phải lưu tâm đến tình hình chính trị trong nước: Ngay cả Thủ tướng của đảng CDU, trong năm bầu cử quan trọng 2026, cũng không quan tâm đến cuộc tranh luận tế nhị về chính trị liên quan đến binh lính Đức ở Ukraine. Nỗi lo sợ về một cuộc đối đầu quân sự giữa quân đội Đức và Nga sẽ tạo cơ hội cho các phần tử cực đoan và sẽ là "gói kích thích cho đảng AfD", một thành viên cao cấp của đảng nói với t-online.
Đảng Dân chủ Xã hội cũng nhấn mạnh rằng Đức đã đảm nhận vai trò lãnh đạo trong nhiều lĩnh vực: Họ là nước ủng hộ lớn nhất việc cung cấp vũ khí cho Kiew, và Cộng hòa Liên bang Đức cũng đang thể hiện trách nhiệm cao hơn đáng kể so với các quốc gia khác trong việc tiếp nhận người tị nạn. "Chúng tôi biết vai trò của mình," họ nói.
Sự hoài nghi cũng tồn tại trong nội bộ đảng SPD.
Đảng Dân chủ Cơ đốc giáo cũng nhận thấy rằng việc điều binh lính Đức đến Ukraine có thể khiến nhiều người lo ngại và là một bất lợi trong các chiến dịch bầu cử cấp bang sắp tới. Đặc biệt là ở Sachsen-Anhaltt, nơi mà đảng AfD dường như đã nắm chắc đa số tuyệt đối, một cuộc thảo luận như vậy có thể làm mất lòng những cử tri cuối cùng, theo các nguồn tin trong nhóm nghị sĩ , mặc dù không phải ai cũng chấp nhận lập luận này.
Ví dụ, chuyên gia chính sách đối ngoại của CDU, Kiesewetter, tin rằng tốt hơn hết là nên nói rõ với cử tri về hậu quả nếu Nga thắng ở Ukraine. Chính trị gia CDU này nói với t-online: "Người dân đã hiểu rõ vấn đề hơn nhiều so với những gì nhiều người trong giới chính trị Berlin nghĩ.
Thiếu năng lực
Dù sự miễn cưỡng đột ngột của Thủ tướng có thể khó hiểu, nhưng cũng có thể có những lý do kỹ thuật khác. Quân đội Đức (Bundeswehr) hiện đang hoạt động hết công suất với việc thành lập Lữ đoàn Litauen. Đơn vị lớn này (5.000 binh sĩ) dự kiến sẽ đi vào hoạt động vào cuối năm 2027 và có nhiệm vụ răn đe quốc gia Baltic nhỏ bé này khỏi sự đe dọa của Nga. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu trang thiết bị và nhân lực, và không rõ liệu tiến độ này có thể đáp ứng được hay không ?.
Khả năng Bundeswehr có thể đảm đương một đợt điều động quân sự nước ngoài thứ hai, đặc biệt là một đợt điều động tiềm tàng rất nguy hiểm ở Ukraine, là điều đáng nghi ngờ. Ngoại trưởng Johann Wadephul (CDU) đã công khai đặt câu hỏi về điều này cách đây một thời gian.
Nhiều câu hỏi về pháp lý cũng vẫn chưa được giải quyết. Ai sẽ chỉ huy lực lượng gìn giữ hòa bình, lực lượng này sẽ hoạt động theo nhiệm vụ nào, và nhiệm vụ cụ thể của nó là gì? Một lực lượng răn đe đáng tin cậy chống lại Nga sẽ đòi hỏi một "nhiệm vụ mạnh mẽ", như thuật ngữ quân sự thường dùng. Điều này có nghĩa là, trong trường hợp xấu nhất, các binh sĩ sẽ phải nổ súng vào quân Nga nếu họ vi phạm lệnh ngừng bắn. Điều kiện tiên quyết cho điều này, ngược lại, là các quốc gia đóng góp quân đội cũng phải thể hiện sự sẵn sàng tham gia chiến đấu, với tất cả những hậu quả kéo theo. Liệu quân đội Đức, liệu nước Đức, có sẵn sàng cho kịch bản xấu nhất này? Rất có thể Thủ tướng đang có những nghi ngờ và đó là lý do tại sao ông ấy chọn cách quay xe để kiềm chế ?.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 8-1-2026