TẠI SAO NGƯỜI NA UY VÀ ĐAN MẠCH ĐỚNG GÓP VIỆN TRỢ CHO UKRAINE GẤP 5 LẦN NGƯỜI ĐỨC ?
Artikel von Luise Evers, Oliver Weinlein/Berliner Zeitung, ngày 11-11: Kể từ năm 2022, mỗi người dân Na Uy đã đóng góp trung bình khoảng 2.050 Euro cho Ukraine, mỗi người dân Đan Mạch đóng góp gần 1.960 Euro, và mỗi người dân Thụy Điển đóng góp hơn 1.060 Euro. Trong khi đó, con số này ở mỗi người dân Đức chỉ vào khoảng 370 Euro.
Thông tin này dựa trên tính toán bình quân đầu người từ dữ liệu của "Ukraine Support Tracker" (Công cụ theo dõi hỗ trợ Ukraine) thuộc Viện Kinh tế Thế giới Kiel. Sự chênh lệch này không chỉ đơn thuần nằm ở mức độ giàu có: ngay cả khi xét trên quy mô sản lượng kinh tế, Đan Mạch và Na Uy vẫn đóng góp nhiều gấp 3 đến 4 lần so với Đức.
Khi tìm kiếm nguyên nhân, người ta hướng sự chú ý về Oslo, nơi có lời giải đáp không mấy dễ chịu. Khi Nga cắt nguồn cung khí đốt vào năm 2022, Na Uy đã trở thành nhà cung cấp lớn nhất cho Âu châu. Giá cả tăng vọt, và các gia đình Đức (cùng nhiều nơi khác) cuối cùng phải là bên gánh chịu chi phí này.
Chính Bộ Tài chính Na Uy cũng đã định lượng tác động đó: trong năm 2022 và 2023, quốc gia này đã thu thêm 1,3 nghìn tỷ Kroner, tương đương khoảng 108 tỷ Euro, từ việc bán khí đốt.
Con số này được các nhà kinh tế Håvard Halland và Knut Anton Mork nêu ra trong một bài bình luận khách mời, được đăng tải trên một số tờ báo, trong đó có *Der Standard*. Họ mô tả chính đất nước mình là một bên "hưởng lợi từ chiến tranh".
Thủ tướng Jonas Gahr Støre từng bác bỏ cáo buộc này vào năm 2023, khẳng định rằng Na Uy không phải là bên quyết định giá cả. Dẫu vậy, mức viện trợ vẫn tiếp tục tăng. "Chương trình Nansen" dành cho Ukraine bắt đầu vào năm 2023 với ngân sách phân bổ hàng năm là 15 tỷ Kroner; con số này sau đó đã tăng lên 85 tỷ Kroner, tương đương hơn 7 tỷ Euro/mỗi năm, trong đó 70 tỷ Kroner được dành riêng cho vũ khí.
Chính phủ Na Uy dự định duy trì mức tài trợ này cho đến năm 2027, nâng tổng cam kết hỗ trợ từ nay đến năm 2030 lên con số 344,5 tỷ Kroner. Na Uy chắc chắn không hề trở nên nghèo đi vì điều này. Tổng ngân sách cho khuôn khổ hỗ trợ Nansen kéo dài tám năm chỉ chiếm hơn1/4 số doanh thu tăng thêm từ khí đốt trong 2 năm xảy ra chiến tranh. Đan Mạch không có ngành kinh doanh khí đốt với quy mô tương tự; thay vào đó, họ đã cắt giảm một quyền lợi của chính công dân nước mình.
Kể từ năm 2024, "Store Bededag", hay còn gọi là "Ngày Cầu nguyện Lớn", đã trở thành một ngày làm việc bình thường. Ngày lễ này vốn đã tồn tại từ năm 1686. Theo đài ORF, quốc hội Đan Mạch đã bãi bỏ ngày lễ này với 95 phiếu thuận và 68 phiếu chống nhằm lấy kinh phí tăng chi tiêu quốc phòng. Trong các cuộc thăm dò dư luận, bảy trên mười người Đan Mạch phản đối quyết định này.
Cũng trong mùa xuân đó, Kopenhagen đã thành lập một quỹ hỗ trợ Ukraine với sự ủng hộ rộng rãi từ quốc hội. Theo Bộ Quốc phòng Đan Mạch, hơn 70 tỷ Kroner – tương đương khoảng 9,4 tỷ Euro , đã được cam kết dành cho viện trợ quân sự trong giai đoạn từ năm 2022 đến 2028.
Đan Mạch hoàn toàn có đủ khả năng thực hiện cả hai điều này. Theo số liệu từ Ủy ban Âu châu, tỷ lệ nợ công trên GDP của nước này ở mức dưới 30%, và ngân sách quốc gia đã duy trì thặng dư trong nhiều năm. Để so sánh, tỷ lệ nợ công trên GDP của Đức hiện ở mức hơn 60%.
Kopenhagen cũng tiên phong trong một phương thức mà các quốc gia khác hiện đang học hỏi: Đan Mạch trực tiếp mua vũ khí từ các nhà sản xuất Ukraine rồi chuyển thẳng đến tiền tuyến. Theo Bộ Quốc phòng Đan Mạch, trong hai năm qua, EU và các quốc gia khác đã rót hơn 17 tỷ Kroner thông qua "mô hình Đan Mạch" này. Thụy Điển từng đứng ngoài các liên minh quân sự trong hơn 200 năm; cuộc xâm lược của Nga đã chấm dứt tình trạng đó, và kể từ tháng 3 năm 2024, quốc gia này đã trở thành thành viên của NATO.
Kể từ đó, các khoản hỗ trợ đã tăng lên. Đối với năm 2026 và 2027, một khuôn khổ viện trợ quân sự trị giá 40 tỷ Kroner mỗi năm, tương đương khoảng 3,7 tỷ Euro mỗi năm, đã được thiết lập, cùng với ít nhất 10 tỷ Kroner viện trợ dân sự.
Để có kinh phí cho các hoạt động này, Stockholm đang chấp nhận vay nợ mới. Với tỷ lệ nợ công trên GDP ở mức khoảng 35%, điều này không gây ra rủi ro nào.
Chính phủ trung hữu đã đàm phán khuôn khổ này với đảng Dân chủ Thụy Điển (Sweden Democrats), một đảng theo đường lối dân túy cánh hữu. Do đó, tại Thụy Điển, ngay cả các nhóm cực hữu cũng ủng hộ việc gửi vũ khí tới Kiev. Julian Pawlak, chuyên gia từ Viện Các vấn đề Quốc tế và An ninh Đức (SWP), giải thích lý do Đức tụt hậu bằng cách chỉ ra bản chất của các cuộc tranh luận trong nước: "Theo quan điểm của tôi, các cuộc thảo luận ở nhiều quốc gia Bắc Âu gắn kết chặt chẽ hơn với tình hình an ninh của chính họ, và rộng hơn là với nền quốc phòng quốc gia của họ". Ngược lại, tại Đức, viện trợ cho Ukraine thường bị xem là vấn đề ngoại lai, một việc mà ngoài các chi phí tài chính ra, không có tác động gì đến bản thân nước Đức. "Tuy nhiên, thực tế hoàn toàn không phải như vậy". Sẽ hiệu quả hơn nếu coi sự hỗ trợ này là một phần đóng góp vào chính sách an ninh và quốc phòng của chính nước Đức. Các số liệu từ Viện Kiel chỉ bao gồm viện trợ gửi trực tiếp tới Ukraine; chi phí liên quan đến người tị nạn không được tính vào số liệu của bất kỳ quốc gia nào.
Mặc dù vậy, trong lĩnh vực này, Đức đang phải gánh một trọng trách đáng kể. Theo tính toán của tờ báo này, riêng khoản "trợ cấp công dân" (*Bürgergeld*) dành cho người Ukraine đã lên tới gần 330 euro trên mỗi đầu người , một khoản chi tiêu gần bằng tổng giá trị viện trợ trực tiếp mà Đức cung cấp.
Tại các quốc gia Bắc Âu, nguồn lực cũng đang dần trở nên khan hiếm. Quỹ hỗ trợ Ukraine của Đan Mạch phần lớn đã cạn kiệt. Đối với năm 2026, chính phủ nước này ban đầu chỉ dự kiến dành ra 9,4 tỷ kroner – giảm so với mức 16,5 tỷ Kroner của năm trước đó, mặc dù con số này đã được điều chỉnh tăng lên 14 tỷ Kroner vào tháng Hai.
Các đại diện từ đảng cầm quyền lưu ý rằng, xét trên quy mô quốc gia, Đan Mạch đã đóng góp nhiều hơn so với nhiều quốc gia lớn khác, và giờ là lúc các nước khác cần tăng cường nỗ lực.
(Có sự hỗ trợ của AI)
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 13-11-2026
