SỰ NGHIÊP CHÍNH TRỊ CỦA JD VANCE ĐÃ KẾT THÚC

Artikel von Kölner Stadt-Anzeiger, ngày 11-11: Trump đã đẩy đảng của chính mình vào thế cô lập về chính trị. Nhưng ai có thể kế nhiệm ông ấy? Trong cuộc phỏng vấn này, chuyên gia về Đảng Cộng hòa Geoff Kabaservice phân tích những ứng viên nào, theo ông, hoàn toàn không có cơ hội, và đảng này hiện cần một gương mặt như thế nào.

Bastian Brauns đưa tin từ San Antonio: Đảng Cộng hòa đang rơi vào tình trạng hỗn loạn. Họ đã phải hứng chịu những thất bại lịch sử trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, ngay cả tại các bang vốn được coi là thành trì vững chắc của đảng này trong nhiều thập niên. Đối với nhà sử học người Mỹ Geoff Kabaservice, đây không chỉ đơn thuần là một sự phản đối nhắm vào một vị tổng thống. Ông lập luận rằng Donald Trump đã gắn kết đảng này quá chặt chẽ với cá nhân mình, khiến cho sự bất mãn đối với ông và các chính sách của ông cuối cùng lại chuyển hướng nhắm vào toàn bộ Đảng Cộng hòa.

Nhưng điều này có ý nghĩa gì đối với tương lai của Đảng Cộng hòa? Liệu phong trào MAGA đã đi đến hồi kết? Phó Tổng thống JD Vance có thể thoát khỏi cái bóng của Trump hay không? Và ai có khả năng đại diện cho Đảng Cộng hòa vào năm 2028 và những năm sau đó? Trong cuộc phỏng vấn với t-online, Kabaservice phân tích những hệ quả từ thất bại bầu cử này và giải thích lý do tại sao đảng này đang phải đối mặt với một vấn đề mang tính nền tảng.

t-online: Ông Kabaservice, là một nhà sử học, ông đã theo dõi Đảng Cộng hòa tại Mỹ từ lâu. Ông cảm thấy bất ngờ như thế nào trước kết quả của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ lần này?

Geoff Kabaservice: Tôi đã dự đoán Đảng Cộng hòa sẽ có một kết quả bầu cử tồi tệ. Tôi tin chắc rằng họ sẽ mất quyền kiểm soát Hạ viện, và tôi cũng cho rằng khả năng họ mất thế đa số tại Thượng viện là hoàn toàn có thể xảy ra. Tuy nhiên, cũng như hầu hết mọi người, tôi đã không lường trước được quy mô chiến thắng của Đảng Dân chủ.

Ý ông là những thắng lợi tại nhiều bang vốn thường nghiêng về Đảng Cộng hòa? Việc một ứng viên Đảng Dân chủ giành được ghế Thượng viện tại Kansas, điều mà chưa từng có ai làm được kể từ năm 1932, thực sự là một sự kiện phi thường. Tại Mississippi, nơi quá trình kiểm phiếu vẫn đang tiếp diễn, một chiến thắng bất ngờ cũng có khả năng xảy ra. Tôi chưa từng thấy điều gì như thế này bao giờ. Điều gì giải thích cho quy mô thất bại mang tính lịch sử này?

Nền kinh tế là yếu tố quan trọng nhất. Nhưng trên hết, trong cuộc bầu cử này, người dân Mỹ muốn gửi một thông điệp đến Donald Trump. Mặc dù đảng của tổng thống đương nhiệm gần như luôn mất sự ủng hộ trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, nhưng hiếm khi nào sự sụt giảm lại lớn đến mức này. Điều này xuất phát từ việc ông Trump nắm quyền kiểm soát tuyệt đối đối với Đảng Cộng hòa và chính quyền.

Hệ quả của điều này là gì?

Sự bất mãn sâu sắc đối với ông Trump đã lan sang toàn bộ Đảng Cộng hòa. Các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội không còn có thể tách biệt bản thân khỏi ông Trump như cách các chính trị gia từng làm trước đây. Tình trạng này còn lan xuống cấp tiểu bang, thậm chí ảnh hưởng đến các cuộc đua vào ghế thống đốc, như trường hợp tại Texas, nơi Gina Hinojosa đã giành chiến thắng áp đảo trước Thống đốc Cộng hòa Greg Abbott, người từng giữ chức vụ này ba nhiệm kỳ.

Liệu tất cả có phải là lỗi của ông Trump?

Ông Trump đã can thiệp sâu vào các cuộc bầu cử, đặc biệt là trong giai đoạn bầu cử sơ bộ. Texas là một ví dụ điển hình; khó có thể hiểu được tình hình tại đó nếu không xét đến vai trò của ông Trump. Nếu thượng nghị sĩ đương nhiệm John Cornyn được phép tiếp tục tranh cử, tôi tin chắc rằng ông ấy sẽ giành chiến thắng, ngay cả khi đối thủ là James Talarico.

Ông Cornyn từng nhiều lần phản đối ông Trump và các chính sách của ông ấy.

Chính xác. Đó là lý do tại sao tại Texas, ông Trump lại ủng hộ Ken Paxton, một trong những ứng cử viên tồi tệ nhất mà tôi từng thấy trong đời. Ông ta tham nhũng và đáng ghê tởm đến mức, cả về mặt chính trị lẫn cá nhân, sự hiện diện của ông ta đã làm suy sụp tinh thần của toàn bộ danh sách ứng cử viên Đảng Cộng hòa. Tôi tin rằng ngay cả ông Greg Abbott cũng đã có thể tái đắc cử nếu ông Cornyn vẫn là ứng cử viên Thượng viện. Ông Paxton đã kéo ông Abbott xuống vực thẳm cùng với mình. Vậy, liệu ấn tượng về một "làn sóng xanh" (chiến thắng áp đảo của Đảng Dân chủ) có gây hiểu lầm không?

Dù sao đi nữa, tôi không cho rằng kết quả này thể hiện sự ủng hộ rõ ràng dành cho Đảng Dân chủ hay cương lĩnh chính trị của họ. Họ đã làm tốt việc lựa chọn ứng cử viên, đặc biệt là tại các tiểu bang vốn nghiêng về Đảng Cộng hòa như Texas, Mississippi, Kansas và Iowa. Điều đó cũng đóng một vai trò nhất định. Nhưng trước hết và quan trọng nhất, người dân đang phẫn nộ với ông Trump.

Trong nhiều năm, ông Trump được cho là sở hữu bản năng chính trị hết sức nhạy bén. Liệu ông ấy đã đánh mất nó rồi sao?

Ông Trump từng có một bản năng chính trị đặc biệt sắc bén, nhất là khi nói đến các chiến dịch tranh cử của chính bản thân ông ấy. Hai trong số ba chiến dịch tranh cử tổng thống của ông đã thành công nhờ việc ông nhận ra tâm lý bài trừ giới tinh hoa trong công chúng, cùng với thái độ phản đối nhập cư, và tận dụng những yếu tố này để tạo lợi thế cho bản thân. Ông đã thực hiện điều đó theo cách mà ít chính trị gia nào khác có thể làm được. Tuy nhiên, xét về mặt lịch sử, Trump lại tỏ ra đặc biệt kém nhạy bén đối với các cuộc bầu cử quốc hội và bầu cử thống đốc. Ông đã thất bại trong cả ba kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ mà ông tham gia.

Liệu chúng ta có đang chứng kiến ​​sự khởi đầu cho hồi kết không chỉ của riêng ông Trump mà còn của cả phong trào MAGA?

Đảng Cộng hòa hiện đang ở trong tình trạng tồi tệ nhất từ ​​trước đến nay. Tuy nhiên, đảng này vẫn sẽ tồn tại. Những bài viết dự báo về sự sụp đổ của Đảng Cộng hòa đã xuất hiện từ tận năm 2014, nhưng thực tế cho thấy, những dự báo đó hoàn toàn là quá sớm. Dẫu vậy, tôi tin rằng họ sẽ cần rất nhiều thời gian để phục hồi và tái tổ chức. Đảng Cộng hòa đã mắc một sai lầm chiến lược nghiêm trọng: họ gắn kết bản thân quá chặt chẽ với một cá nhân duy nhất cùng những ý muốn thất thường của người đó.

Điều này tạo ra vấn đề gì?

Giờ đây, khi huyền thoại về ông Trump đã bị lung lay sau cuộc bầu cử này, gần như chẳng còn gì để duy trì sự gắn kết trong đảng. Trớ trêu thay, việc tách rời khỏi ông Trump vào lúc này lại chính là hành động phá vỡ một trong số ít những sợi dây liên kết còn sót lại giữa họ.

Về nhân vật này

Geoffrey Kabaservice là Giám đốc Nghiên cứu Chính trị tại Trung tâm Niskanen ở Washington. Là một nhà sử học, ông tập trung nghiên cứu về lịch sử Đảng Cộng hòa và sự tiến hóa của chủ nghĩa bảo thủ Mỹ. Ông nhận bằng tiến sĩ từ Đại học Yale, nơi ông từng là giáo sư thỉnh giảng. Ông cũng là cây bút bình luận cho các ấn phẩm như *The New Republic* và *The Guardian*. Kabaservice là tác giả của nhiều cuốn sách, nổi bật nhất là *Rule and Ruin: The Downfall of Moderation and the Destruction of the Republican Party, From Eisenhower to the Tea Party* (tạm dịch: *Sự thống trị và Suy tàn: Sự sụp đổ của chủ nghĩa ôn hòa và sự hủy hoại Đảng Cộng hòa, từ thời Eisenhower đến phong trào Tea Party*).

Những "con dao" đang được mài sắc bên trong nội bộ Đảng Cộng hòa. JD Vance đang phản đối quyết định của ông Trump liên quan đến một cuộc chiến với Iran. Marco Rubio cũng được cho là đang lên kế hoạch tách mình ra khỏi ông Trump, trong khi Ron DeSantis (bang Florida) và Ted Cruz (bang Texas) đã đưa ra những lời chỉ trích gay gắt.

Đúng vậy. Và chúng ta sẽ còn thấy nhiều hơn nữa những lời chỉ trích công khai nhắm vào các quyết định chính sách, chẳng hạn như vấn đề chiến tranh với Iran. Điều này bị xem là sự phản bội lại cam kết "Nước Mỹ trên hết" (America First) của ông Trum, lời hứa đặt lợi ích quốc gia lên trên tất cả. Tuy nhiên, thách thức đặt ra là các thành viên Đảng Cộng hòa vẫn phải cố gắng tránh để lộ vẻ "không trung thành" với ông Trump. JD Vance lập luận rằng chính ông Trump đã đi chệch khỏi những nguyên tắc ban đầu của mình, mặc dù ông ấy vẫn chưa đi xa đến mức thách thức trực diện ông Trump.

Chính xác. Lập luận được đưa ra ở đây là ông Trump đã bị Netanyahu dẫn đi sai hướng. Nếu Trump tuân thủ các nguyên tắc của chính mình, ông ấy đã không khơi mào cuộc chiến với Iran. Điều này mở đường cho việc chỉ trích cuộc chiến mà không cần phải nhắm vào cá nhân Trump.

Liệu mối quan hệ đó có gây được tiếng vang với cử tri?

Tôi không nghĩ vậy. J.D. Vance từng bóng gió, trên tờ *New York Times* và các phương tiện truyền thông khác, rằng ông ấy đã phản đối quyết định tham chiến ngay từ khi còn ở trong chính quyền. Tuy nhiên, chiến lược kiểu này từng không mang lại hiệu quả cho Hubert Humphrey khi ông, trên cương vị phó tổng thống, cố gắng tách biệt bản thân khỏi chính sách về Việt Nam của Tổng thống Lyndon B. Johnson. Nhiều khả năng, nó cũng sẽ chẳng hiệu quả hơn đối với Vance.

Liệu Vance còn cơ hội trở thành ứng cử viên tổng thống với tư cách cá nhân hay không?

Xét về mặt chính trị, J.D. Vance đã hết đường tiến. Ông ấy đã gắn chặt vận mệnh của mình vào Trump, người mà uy tín với tư cách là một "người chiến thắng" hay một nhà lãnh đạo chính trị sáng suốt, sắc sảo giờ đây đã hoàn toàn sụp đổ. Vance đã chịu tổn hại quá nặng nề do gắn bó với Trump. Hơn nữa, ngay cả trước đó, ông ấy cũng không thực sự được lòng cử tri.

Còn Ngoại trưởng Marco Rubio thì sao? Ông ấy cũng gắn bó mật thiết với cuộc chiến tại Iran, nhưng dường như lại giải quyêt tình huống khéo léo hơn đôi chút.

Rubio nổi tiếng là người có năng lực nhất trong chính quyền, đó là lý do tại sao ông liên tục được giao thêm những trọng trách mới. Đồng thời, vẻ mặt lúc nào cũng đăm chiêu của ông tạo cảm giác rằng bản thân ông không thực sự ủng hộ các chính sách mà mình được giao thực thi. Về cơ bản, ông ấy mang dáng dấp của một đảng viên Cộng hòa theo trường phái cũ, có lẽ là một người theo tư tưởng Reagan hoặc thậm chí là một người theo chủ nghĩa bảo thủ mới (neoconservative).

Liệu điều đó có mang lại cho ông ấy cơ hội tốt hơn so với J.D. Vance? Rubio cũng không còn có thể khẳng định một cách đáng tin rằng ông chỉ đơn thuần làm theo mệnh lệnh của Donald Trump trong khi vẫn ấp ủ những tư tưởng riêng. Giống như Vance, Rubio đã bị tổn hại quá nghiêm trọng do gắn bó với chính quyền này, đến mức khó có thể xây dựng hình ảnh hay vị thế như một nhà lãnh đạo chính trị độc lập.

Vậy thì, ai có thể nổi lên như một phương án thay thế? Còn những người trong chính gia đình của Trump thì sao? Trump có lợi ích cá nhân rất lớn trong việc bảo đảm, một người trung thành với ông sẽ giành được đề cử ứng viên tổng thống của Đảng Cộng hòa vào năm 2028, ít nhất là để bảo vệ bản thân khỏi các rắc rối pháp lý. Rất có thể ông ấy sẽ tìm cách đưa một trong hai người con trai, Eric hoặc Donald Jr., ra làm ứng viên. Điều đó chắc chắn sẽ làm đảo lộn mọi tính toán của những người khác.

Nhưng ông không cho rằng kịch bản đó dễ xảy ra sao?

Hiện tại, tôi không quá lo ngại về việc duy trì quyền lực theo kiểu "triều đại" như vậy. Trump đã dẫn dắt Đảng Cộng hòa đến thảm bại vào năm 2026; họ để mất Texas, Kansas và có thể cả Mississippi. Vậy thì, tại sao một phiên bản khác của chủ nghĩa Trump lại có thể thành công được chứ?

Còn những người như Nikki Haley, người đã thất bại trước Trump trong các cuộc bầu cử sơ bộ thì sao?

Tôi không tin rằng Nikki Haley sẽ đạt kết quả tốt hơn vào năm 2028 so với những lần tranh cử trước đây. Đơn giản là tôi không coi bà ấy là một ứng cử viên thực sự mạnh. Điều tương tự cũng đúng với những người từng chạy đua chống lại Trump vào năm 2016. Một trong những lý do khiến cử tri không ưa các ứng viên Cộng hòa thời điểm đó là vì họ tạo cảm giác như những "xác sống" của kỷ nguyên Reagan, những nhân vật thuộc giới tinh hoa Đảng Cộng hòa, vốn đã mất kết nối với tầng lớp lao động, nhóm người đang dần trở thành nền tảng cử tri mới của đảng này. Họ không hiểu được điều gì thúc đẩy nhóm cử tri đó. Đó cũng là lý do tại vậy họ đánh giá thấp tầm quan trọng của vấn đề nhập cư trong chính trường.

Vậy là sẽ không có sự trỗi dậy của những người Cộng hòa theo tư tưởng thời Reagan nữa sao?

Ít nhất là không phải bất kỳ ai thuộc giới tinh hoa Cộng hòa cũ. Nhiều khả năng sẽ xuất hiện một gương mặt mà hiện tại chúng ta còn chưa nhắc đến, một người cố gắng kết hợp những khía cạnh tích cực của chủ nghĩa Cộng hòa truyền thống với sự chú trọng của Trump vào tầng lớp lao động.

Trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ này, Trump đã mất đi sự ủng hộ từ cộng đồng người gốc Mỹ Latinh, cử tri da đen và nam giới trẻ tuổi, những nhóm mà ông từng giành được sự ủng hộ trước đó, thậm chí là ngay trong năm 2024.

Đó chính là lý do nảy sinh câu hỏi: Liệu Đảng Cộng hòa có thể giành lại những cử tri này không? Theo tôi, khó có thể xảy ra trong tương lai gần. Những người đã từng thất vọng thì không dễ gì thay đổi quan điểm và quay lại ủng hộ lần nữa.

Ông dự đoán khi nào sẽ có người chính thức tuyên bố tranh cử tổng thống năm 2028?

Tôi tin chắc rằng Đảng Dân chủ sẽ đẩy mạnh các chiến dịch tranh cử tổng thống trong những tháng tới, chậm nhất là vào đầu năm sau. Ngược lại, phía Đảng Cộng hòa thì khó có khả năng đó. Trump sẽ không chấp nhận bất kỳ ai có dấu hiệu trở thành đối thủ cạnh tranh của mình. Đây lại là một bất lợi chiến lược nữa đối với Đảng Cộng hòa.

Nguồn tham khảo:

Cuộc phỏng vấn qua điện thoại với Geoffrey Kabaservice

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 11-11-2026  

CANADA ĐÃ CHUYỂN HƯỚNG XUẤT CẢNG 800.000 TẤN NHÔM SANG ÂU CHÂU ĐỂ TRÁNH MỨC THUẾ 50% CỦA TRUMP

Artikel von Lars-Eric Nievelstein/FOCUS online, ngày 9-11:  Các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đã gây chấn động nền kinh tế toàn cầu và kéo theo sự sụt giảm trên thị trường chứng khoán đối với nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong ngành công nghiệp nhôm, một tia hy vọng đã xuất hiện: các nhà sản xuất nhôm Canada kỳ vọng rằng Mỹ có thể nới lỏng thuế quan sau cuộc bầu cử này. Điều này cũng sẽ tạo ra những tác động đáng kể đối với Âu châu.

Những điểm chính:

Kể từ mùa xuân năm 2025, Mỹ đã áp đặt thuế quan đối với nhôm nhập cảng. Động thái này buộc ngành công nghiệp nhôm Canada phải chuyển trọng tâm sang thị trường Âu châu.

Đối với Liên minh Âu châu (EU), sự chuyển hướng này là cần thiết trong bối cảnh sản lượng nhôm nội khối đang trên đà sụt giảm.

Một sự cạnh tranh giữa Mỹ và EU trong việc tiếp cận các sản phẩm nhôm từ Canada đã nảy sinh.

Hiện tại, các mức thuế này có thể được dỡ bỏ, hoặc ít nhất đó là điều mà ngành công nghiệp Canada đang hy vọng.

Ngành công nghiệp nhôm Canada nhìn thấy những cơ hội mới

Vào đầu tháng 11, Đảng Dân chủ tại Mỹ đã giành được một phần thắng lợi khi chiếm thêm một số ghế tại Thượng viện, những vị trí vốn trước đó thuộc về các đồng minh của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Kết quả bầu cử này có thể gia tăng áp lực lên Washington, buộc chính quyền phải xem xét nới lỏng các hạn chế thương mại.

Đó chính là kỳ vọng của ông Jean Simard, Chủ tịch Hiệp hội Nhôm Canada. Trong cuộc trao đổi với hãng tin "The Canadian Press", ông cho rằng kết quả bầu cử là tín hiệu cho thấy cử tri Mỹ đang cảm thấy bất bình trước những hệ lụy kinh tế từ các chính sách thương mại của ông Trump.

"Tôi cảm thấy lạc quan hơn bao giờ hết, bởi tín hiệu này rõ ràng hơn nhiều so với những gì tôi dự đoán.", Jean Simard

Đối với ngành công nghiệp nhôm Canada, vấn đề này gắn liền với doanh thu xuất cảng, chi phí vận hành và việc làm. Dù các nhà sản xuất đã tìm được thị trường mới tại Âu châu, việc duy trì dòng hàng hóa này đòi hỏi phải có thêm các khoản đầu tư bổ sung. Hiện nay, các nhà lập pháp tại Mỹ có thể sẽ đặt câu hỏi về tính hợp lý của các mức thuế trừng phạt mà ông Trump áp đặt, từ đó mở đường cho một thỏa thuận mới với Canada.

Thuế quan nhôm gây căng thẳng trong quan hệ thương mại

Trọng tâm của vấn đề nằm ở mức thuế 50% đối với thép và nhôm mà ông Trump công bố vào năm 2025. White House tuyên bố rằng các mức thuế này sẽ tiếp tục có hiệu lực cho đến khi có quyết định chính thức về việc cắt giảm, điều chỉnh hoặc bãi bỏ. Ngoài nguyên liệu thô, ông Trump còn áp đặt các mức thuế này lên hàng loạt sản phẩm thép và nhôm.

Trong vài tháng qua, các khách hàng Âu châu đã góp phần duy trì hoạt động sản xuất tại Canada. Mỗi năm, Canada sản xuất khoảng 3,3 triệu tấn nhôm và xuất cảng khoảng 90% sản lượng đó. Trước đây, phần lớn lượng nhôm này được xuất sang Hoa Kỳ. Tuy nhiên, kể từ tháng 3 năm 2025, các nhà sản xuất Canada đã có thể chuyển hướng 800.000 tấn sang Âu châu, con số cao gấp tám lần so với khối lượng ghi nhận trong điều kiện thị trường bình thường.

Cách EU cứu ngành công nghiệp Canada

Theo ông Simard, Âu châu đã giúp các nhà sản xuất duy trì hoạt động mà không cần phải cắt giảm xuất cảng hay cắt giảm việc làm. Dù vậy, tác động tài chính vẫn rất đáng kể. Trong một đánh giá vào tháng 4 năm 2026, Ngân hàng Trung ương Canada lưu ý rằng mặc dù các nhà sản xuất có thể chuyển hướng tiêu thụ sang Âu châu, nhưng điều này đồng nghĩa với biên lợi nhuận thấp hơn.

Một lý do là chi phí vận chuyển hàng hóa từ Canada sang Âu châu đắt đỏ hơn. Khác với việc xuất khẩu sang Hoa Kỳ, một quốc gia láng giềng trực tiếp, các lô hàng đến Liên minh Âu châu thường phải vận chuyển bằng đường biển. Mặt khác, nhôm xuất cảng từ Canada sang EU có lợi thế là được miễn thuế quan. Cuộc chiến giành nhôm

Tuy nhiên, đối với Âu châu, điều này không hẳn mang lại sự nhẹ nhõm, thậm chí còn ngược lại. Những bất ổn tại Trung Đông đã gây ra sự xáo trộn trong các luồng thương mại, lan rộng ra ngoài khu vực vùng Vịnh. ​​Theo hãng tin Reuters, tình trạng này đã châm ngòi cho một cuộc cạnh tranh toàn cầu nhằm giành lấy nguồn cung nhôm trên thị trường thực tế.

"Chúng ta đang rơi vào tình thế mà cả người Âu châu lẫn người Mỹ đều phải cạnh tranh để giành lấy nguồn cung nhôm hạn chế," Reuters dẫn lời chuyên gia phân tích Michael Widmer từ Bank of America vào mùa xuân năm 2026.

Điều này đặc biệt đáng chú ý khi EU là khu vực nhập khẩu ròng, với năng lực sản xuất trong nước đã suy giảm trong nhiều năm, chủ yếu do chuyển dịch sang các địa điểm khai thác có chi phí thấp hơn ở châu Phi hoặc Á châu. Tình trạng đó cho đến nay vẫn không thay đổi. Mặc dù nhu cầu tại Hoa Kỳ giảm thêm có thể mang lại lợi ích cho ngành công nghiệp Canada, nhưng điều này lại có khả năng gây bất lợi cho châu Âu, đặc biệt là nếu Canada quyết định chuyển hướng một phần nguồn cung của mình quay trở lại thị trường Hoa Kỳ. Trong kịch bản đó, Liên minh Âu châu (EU) sẽ buộc phải tìm kiếm các nhà cung cấp khác; tuy nhiên, vẫn còn là một câu hỏi bỏ ngỏ liệu các nhà cung cấp thay thế này có thể cung cấp nhôm với chi phí thấp hơn so với Canada hay không?.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người nh VNCH, ngày 11-11-2026   

THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN SỤP ĐỔ LỊCH SỬ : TRUMP BỰA LẠI ĐỔ LỖI CHO CUỘC BẦU CỬ GIỮA NHIÊM KỲ 

Artikel von Daniel Wolfram/Dagens.de, ngày 10-11: Tuần vừa qua đã giáng một đòn mạnh vào thế giới tài chính. Vào thứ Năm, ngày 5 tháng 11, chỉ số Dow Jones đã sụt giảm 1.833 điểm, trong khi chỉ số chuẩn S&P 500 mất 335 điểm. Các cổ phiếu công nghệ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, khiến chỉ số Nasdaq giảm 1.422 điểm, mức sụt giảm trong một ngày tồi tệ nhất trong lịch sử 55 năm của chỉ số này.

Tổng thống Donald Trump nhanh chóng đổ lỗi cho cuộc bầu cử giữa kỳ vừa diễn ra. Trên nền tảng Truth Social, ông viết: "Thị trường chứng khoán vừa trải qua một trong những ngày tồi tệ nhất lịch sử vì kết quả bầu cử. Thật đáng buồn khi chứng kiến ​​điều này!"

Các chuyên gia tài chính từ The Motley Fool, trong bài viết trên Yahoo! Finance, cho rằng lập luận của ông Trump đã bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo rõ ràng. Trên thực tế, các vấn đề đã âm thầm tích tụ từ nhiều tháng trước đó.

Bầu cử chỉ là "vật tế thần" của Trump

Một vấn đề lớn đối với các nhà đầu tư bắt nguồn từ chính trị ở cấp tiểu bang. Các ứng cử viên Đảng Dân chủ đã giành chiến thắng trong năm cuộc đua vào ghế thống đốc, nắm quyền kiểm soát tại các trung tâm công nghệ trọng điểm ở Texas, Georgia và Ohio.

Các vị trí cấp tiểu bang này nắm giữ quyền lực đáng kể đối với cơ sở hạ tầng phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI). Tại Texas, Thống đốc đắc cử Gina Hinojosa đã cam kết tạm dừng cấp các giấy phép mới cho đến khi cơ quan lập pháp giải quyết xong các tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng nước, điện và không gian tại địa phương. Mặc dù ông Trump từng đe dọa ngăn chặn các quy định cấp liên bang nhắm vào ngành công nghệ, nhưng ông không có thẩm quyền đối với các thống đốc tiểu bang.

Những rào cản tại địa phương tạo ra khó khăn tức thời cho các "gã khổng lồ" công nghệ. Khi thiếu giấy phép và lưới điện ổn định, các mục tiêu lợi nhuận của những công ty này bắt đầu lung lay. Định giá ở mức cao

Việc định giá cổ phiếu ở mức quá cao đã khiến thị trường trở nên dễ tổn thương từ trước khi cuộc bầu cử diễn ra. Theo The Motley Fool, thị trường bước vào năm 2026 với mức định giá cao thứ hai trong vòng 156 năm qua.

Ngay từ tháng 6, chỉ số P/E (giá trên thu nhập) theo phương pháp Shiller của chỉ số S&P 500 đã leo lên mức 42,84, cao hơn đáng kể so với mức trung bình lịch sử là 17,45. Lịch sử đưa ra một lời cảnh báo nghiêm khắc: trong suốt thế kỷ qua, mỗi khi chỉ số định giá này vượt mốc 30 điểm, các chỉ số chứng khoán sau đó đều sụt giảm từ 20% đến 89%.

Các thị trường tín dụng là nơi đầu tiên phát đi tín hiệu cảnh báo. Trái phiếu doanh nghiệp được phát hành để tài trợ cho các trung tâm dữ liệu đã liên tục sụt giảm trong nhiều tháng, đẩy chi phí vay vốn tăng cao. Kết quả bầu cử không phải là nguyên nhân gây ra tình trạng hỗn loạn này; nó chỉ đóng vai trò là yếu tố kích hoạt mà thôi.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ thái An, người lính VNCH, ngày 11-11-2026    

 CỰU CỐ VẤN CALLEY MEANS TIẾT LỘ: ÔNG TRUMP BỊ ĐỐI XỬ NHƯ MỘT ĐỨA TRẺ VÀ CÒN BỊ CHE GIẤU THÔNG TIN

Artikel von Kathrine Frich/Dagens.de, ngày 9-10: Việc rời bỏ một vị trí cao cấp thường là thời điểm để nhìn nhận lại mọi thứ trong tĩnh lặng. Tuy nhiên, trong giới chính trị, một quyết định từ chức thường đồng nghĩa với việc mọi rào cản ngôn từ đều được gỡ bỏ. Một nhân vật từng ở vị trí nội bộ vừa hé lộ những gì diễn ra bên trong bộ máy tại Washington, và mô tả của ông về cuộc sống ở cấp cao nhất hoàn toàn không mấy tốt đẹp.

Calley Means bị Trump đối xử như một đứa trẻ

Calley Means, người vừa rời khỏi các vai trò cố vấn White House và phụ tá cao cấp cho Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr., đang cởi mở chia sẻ về những gì diễn ra sau cánh cửa đóng kín.

Theo tờ *HuffPost*, trong chương trình *Face the Nation* trên đài CBS hôm Chủ nhật 8-11, ông Means đã chia sẻ với người dẫn chương trình Margaret Brennan rằng các nhân viên đối xử với vị tổng thống 80 tuổi này giống như một đứa trẻ mới biết đi hơn là một chính khách.

“Tôi nghĩ ông ấy đã nhận được những lời khuyên rất tồi từ những người mà xét trên nhiều phương diện, đã đối xử với ông ấy như một đứa trẻ,” Means chia sẻ trên CBS.

Khi Brennan tỏ vẻ ngạc nhiên và yêu cầu xác nhận liệu các cố vấn có thực sự hành xử như vậy không, cựu cố vấn của chiến dịch “Make America Healthy Again” (tạm dịch: Làm cho nước Mỹ khỏe mạnh trở lại) đã không ngần ngại khẳng định.

“Tất nhiên rồi!” Means đáp lại trong chương trình. “Họ liên tục ngăn cản ông ấy tiếp xúc với các thông tin.”

Những cáo buộc nhắm vào các quan chức cao cấp

Đây không phải là lần đầu tiên Means đưa ra những cáo buộc này kể từ khi rời công việc cách đây hơn hai tuần. Hôm thứ Sáu 6-11, khi xuất hiện với tư cách khách mời trong chương trình podcast của Joe Rogan, ông tuyên bố rằng các nhân viên đã đối xử với Tổng thống Donald Trump “rất tệ hại”, đồng thời tự ý điều hướng các quyết định chính sách mà không để ông hay biết.

Trong tập podcast đó, Means nhắm những chỉ trích gay gắt nhất vào Chánh văn phòng White House lúc bấy giờ là Susie Wiles, cáo buộc bà cùng các quan chức cấp cao khác có hành vi tham nhũng. Ông nói với Rogan rằng bà Wiles đã hành xử như một vị Chánh văn phòng “quyền lực nhất” trong lịch sử nước Mỹ, nắm “quyền kiểm soát chặt chẽ” đối với các chính sách , thông tin này được đưa ra chỉ vài giờ trước khi ông Trump thông báo rằng Stephen Miller sẽ thay thế bà.

Bữa trưa tại câu lạc bộ golf

Trên đài CBS, cuộc trò chuyện chuyển sang một bài tường thuật của tờ *New York Times* về một cuộc họp diễn ra đầu năm nay tại câu lạc bộ golf của ông Trump ở Jupiter, Florida. Theo tờ *Times*, các nhà vận động hành lang cho ngành công nghiệp thuốc lá đã dùng bữa trưa với Tổng thống sau khi ngành này, vốn cũng góp phần tài trợ cho phòng khiêu vũ tại White House, quyên góp 5 triệu USD cho một ủy ban ủng hộ ông Trump.

Trong bữa ăn, các nhà vận động hành lang được cho là đã bày tỏ sự “không hài lòng” đối với các quy định từ Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA). Các nguồn tin tiết lộ với tờ *Times* rằng ông Trump đã cố gắng gọi điện cho người đứng đầu FDA lúc bấy giờ là Tiến sĩ Marty Makary ngay tại bàn ăn; khi không liên lạc được, ông đã chuyển sang gọi cho Kennedy, cũng như Mehmet Oz, người đứng đầu chương trình Medicare và Medicaid, để phàn nàn về các quy định đối với thuốc lá điện tử.

Tờ *Times* đưa tin, vài ngày sau đó, cơ quan này đã mở đường cho các loại thuốc lá điện tử có hương liệu, và Tiến sĩ Makary đã từ chức ngay sau đó trong bối cảnh tranh cãi nổ ra.

Nhìn nhận về sự việc này, Means chia sẻ với đài CBS rằng ông “sẽ không ngạc nhiên” nếu các cố vấn chỉ có “những cuộc trao đổi rất ngắn gọn” với vị Tổng thống bận rộn về các vấn đề như thuốc lá điện tử, đơn giản là để thúc đẩy chương trình nghị sự của riêng họ.

“Họ đã tận dụng điều đó,” Means nói với Brennan. “Tất cả chỉ xoay quanh việc nói rằng: ‘Tổng thống muốn thế này’.”

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 11-11-2026 

 CỰU CỐ VẤN CALLEY MEANS TIẾT LỘ: ÔNG TRUMP BỊ ĐỐI XỬ NHƯ MỘT ĐỨA TRẺ VÀ CÒN BỊ CHE GIẤU THÔNG TIN

Artikel von Kathrine Frich/Dagens.de, ngày 9-10: Việc rời bỏ một vị trí cao cấp thường là thời điểm để nhìn nhận lại mọi thứ trong tĩnh lặng. Tuy nhiên, trong giới chính trị, một quyết định từ chức thường đồng nghĩa với việc mọi rào cản ngôn từ đều được gỡ bỏ. Một nhân vật từng ở vị trí nội bộ vừa hé lộ những gì diễn ra bên trong bộ máy tại Washington, và mô tả của ông về cuộc sống ở cấp cao nhất hoàn toàn không mấy tốt đẹp.

Calley Means bị Trump đối xử như một đứa trẻ

Calley Means, người vừa rời khỏi các vai trò cố vấn White House và phụ tá cao cấp cho Bộ trưởng Y tế Robert F. Kennedy Jr., đang cởi mở chia sẻ về những gì diễn ra sau cánh cửa đóng kín.

Theo tờ *HuffPost*, trong chương trình *Face the Nation* trên đài CBS hôm Chủ nhật 8-11, ông Means đã chia sẻ với người dẫn chương trình Margaret Brennan rằng các nhân viên đối xử với vị tổng thống 80 tuổi này giống như một đứa trẻ mới biết đi hơn là một chính khách.

“Tôi nghĩ ông ấy đã nhận được những lời khuyên rất tồi từ những người mà xét trên nhiều phương diện, đã đối xử với ông ấy như một đứa trẻ,” Means chia sẻ trên CBS.

Khi Brennan tỏ vẻ ngạc nhiên và yêu cầu xác nhận liệu các cố vấn có thực sự hành xử như vậy không, cựu cố vấn của chiến dịch “Make America Healthy Again” (tạm dịch: Làm cho nước Mỹ khỏe mạnh trở lại) đã không ngần ngại khẳng định.

“Tất nhiên rồi!” Means đáp lại trong chương trình. “Họ liên tục ngăn cản ông ấy tiếp xúc với các thông tin.”

Những cáo buộc nhắm vào các quan chức cao cấp

Đây không phải là lần đầu tiên Means đưa ra những cáo buộc này kể từ khi rời công việc cách đây hơn hai tuần. Hôm thứ Sáu 6-11, khi xuất hiện với tư cách khách mời trong chương trình podcast của Joe Rogan, ông tuyên bố rằng các nhân viên đã đối xử với Tổng thống Donald Trump “rất tệ hại”, đồng thời tự ý điều hướng các quyết định chính sách mà không để ông hay biết.

Trong tập podcast đó, Means nhắm những chỉ trích gay gắt nhất vào Chánh văn phòng White House lúc bấy giờ là Susie Wiles, cáo buộc bà cùng các quan chức cấp cao khác có hành vi tham nhũng. Ông nói với Rogan rằng bà Wiles đã hành xử như một vị Chánh văn phòng “quyền lực nhất” trong lịch sử nước Mỹ, nắm “quyền kiểm soát chặt chẽ” đối với các chính sách , thông tin này được đưa ra chỉ vài giờ trước khi ông Trump thông báo rằng Stephen Miller sẽ thay thế bà.

Bữa trưa tại câu lạc bộ golf

Trên đài CBS, cuộc trò chuyện chuyển sang một bài tường thuật của tờ *New York Times* về một cuộc họp diễn ra đầu năm nay tại câu lạc bộ golf của ông Trump ở Jupiter, Florida. Theo tờ *Times*, các nhà vận động hành lang cho ngành công nghiệp thuốc lá đã dùng bữa trưa với Tổng thống sau khi ngành này, vốn cũng góp phần tài trợ cho phòng khiêu vũ tại White House, quyên góp 5 triệu USD cho một ủy ban ủng hộ ông Trump.

Trong bữa ăn, các nhà vận động hành lang được cho là đã bày tỏ sự “không hài lòng” đối với các quy định từ Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA). Các nguồn tin tiết lộ với tờ *Times* rằng ông Trump đã cố gắng gọi điện cho người đứng đầu FDA lúc bấy giờ là Tiến sĩ Marty Makary ngay tại bàn ăn; khi không liên lạc được, ông đã chuyển sang gọi cho Kennedy, cũng như Mehmet Oz, người đứng đầu chương trình Medicare và Medicaid, để phàn nàn về các quy định đối với thuốc lá điện tử.

Tờ *Times* đưa tin, vài ngày sau đó, cơ quan này đã mở đường cho các loại thuốc lá điện tử có hương liệu, và Tiến sĩ Makary đã từ chức ngay sau đó trong bối cảnh tranh cãi nổ ra.

Nhìn nhận về sự việc này, Means chia sẻ với đài CBS rằng ông “sẽ không ngạc nhiên” nếu các cố vấn chỉ có “những cuộc trao đổi rất ngắn gọn” với vị Tổng thống bận rộn về các vấn đề như thuốc lá điện tử, đơn giản là để thúc đẩy chương trình nghị sự của riêng họ.

“Họ đã tận dụng điều đó,” Means nói với Brennan. “Tất cả chỉ xoay quanh việc nói rằng: ‘Tổng thống muốn thế này’.”

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 11-11-2026   

MỘT CỘNG SỰ THÂN CẬN CỦA TRUMP ĐÃ TỪ CHỨC VÀ RỜI WHITE HOUSE SAU CUỘC CHUYỂN GIAO QUYỀN LỰC  

Artikel von sba/sfx/news.de/stg, ngày 9-11:  Donald Trump đang đưa ra những quyết định dứt khoát sau thất bại trong cuộc bầu cử, và nỗi lo sợ về nhân vật mới nắm quyền dường như đang lan rộng khắp White House! Ngay khi Stephen Miller tiếp nhận vị trí Chánh văn phòng, một nhân viên cao cấp đã quyết định rời đi. Richard Walters, một cộng sự thân cận của vị Chánh văn phòng tiền nhiệm Susie Wiles, đã đệ đơn từ chức. Liệu đây có phải chỉ là khởi đầu cho một làn sóng rời đi quy mô lớn hơn?

Stephen Miller nắm quyền, Trump chọn một nhân vật cứng rắn đầy tranh cãi

Sau màn thể hiện thảm hại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khi đảng này để mất thế đa số tại cả hai viện Quốc hội vào tay đảng Dân chủ, Donald Trump đã thực hiện những thay đổi nhân sự. Vào thứ Sáu, một cuộc cải tổ mạnh mẽ đã diễn ra tại bộ máy lãnh đạo White House: Stephen Miller, 41 tuổi, chính thức đảm nhận vai trò Chánh văn phòng.

Miller được coi là một trong những nhân vật cứng rắn có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong phe của Trump, đồng thời là người vạch ra chính sách trục xuất hàng loạt đầy tranh cãi. Ông thay thế vị trí của Susie Wiles, người đã đảm nhiệm vai trò này từ đầu nhiệm kỳ thứ hai. Bà Wiles, 69 tuổi, sẽ chuyển sang một vị trí khác trong bộ máy chính trị của Trump.

Quyết định nhân sự này gửi đi một tín hiệu rõ ràng: vị tổng thống, nay đã 80 tuổi, đang chọn con đường đối đầu quyết liệt hơn nữa. Ngay cả trong nội bộ phong trào MAGA, Miller cũng là một nhân vật gây nhiều tranh cãi.

Cộng sự đầu tiên của Trump rời đi sau khi Stephen Miller tiếp nhận vị trí mới

Tốc độ gây ra hệ quả từ cuộc chuyển giao quyền lực này đã trở nên rõ rệt vào cuối tuần qua. Theo thông tin từ "Axios", Richard Walters, gười từng giữ chức Phó Chánh văn phòng và là đồng minh thân cận của Susie Wiles, đã đệ đơn từ chức.

"Được phục vụ Tổng thống Trump là vinh dự lớn nhất trong cuộc đời tôi, và tôi sẽ luôn biết ơn bà Susie Wiles vì ​​cơ hội này," Walters chia sẻ. Đồng thời, ông nhấn mạnh rằng Miller đang xây dựng "một đội ngũ tuyệt vời và đầy năng lực", và bản thân ông dự định sẽ tiếp tục ủng hộ đội ngũ này từ bên ngoài.

Về phía mình, Miller mô tả Walters là một "thành viên vô giá" của đội ngũ White House. Về mặt chính thức, sự ra đi này được mô tả là diễn ra trong êm đẹp. Tuy nhiên, việc một người thân tín lâu năm của ông Trump quyết định rời đi ngay sau khi ông Miller được thăng chức chắc chắn sẽ làm dấy lên nhiều câu hỏi.

Với sự ra đi của Walters, ông Trump mất đi một cộng sự lâu năm.

Walters không hề là một gương mặt mới trong chính trường. Ông từng giữ chức phó chánh văn phòng từ tháng 5 năm nay, nhưng mối liên hệ của ông với giới lãnh đạo Đảng Cộng hòa còn sâu xa hơn thế nhiều. Ông được coi là vị chánh văn phòng phục vụ lâu nhất trong lịch sử Ủy ban Quốc gia Đảng Cộng hòa và từng tham gia vào cả 3 chiến dịch tranh cử tổng thống của ông Trump.

Ông cũng từng đảm nhiệm vai trò giám đốc điều hành cho ủy ban tổ chức lễ nhậm chức của ông Trump và Phó Tổng thống JD Vance. Mối quan hệ công việc giữa ông và bà Susie Wiles đã kéo dài hơn một thập niên, một sự hợp tác nay chính thức khép lại trong White House sau khi ông Miller lên nắm quyền.

Vợ của ông Miller dừng làm podcast, ưu tiên dành cho gia đình.

Việc một nhân vật chính trị có tầm ảnh hưởng và mạng lưới quan hệ rộng khắp như vậy rời đi cho thấy tầm quan trọng của cuộc cải tổ nhân sự dưới thời vị chánh văn phòng mới.

Sự thay đổi trong bộ máy lãnh đạo còn kéo theo những hệ quả khác: bà Katie Miller, vợ của vị chánh văn phòng mới, thông báo rằng bà sẽ dừng thực hiện chương trình podcast của mình. "Không gì quan trọng hơn việc nuôi dạy 4 đứa con của chúng tôi," bà viết trên nền tảng X, đồng thời chia sẻ rằng khối lượng công việc hiện tại đã trở nên quá tải khi chồng bà đảm nhận vai trò mới.

Tuy nhiên, quyết định rút lui này có lẽ không quá khó khăn. Chương trình "Katie Miller Show", ra mắt từ tháng 8 năm ngoái, đã gặp khó khăn trong việc thu hút khán giả. Hầu hết các tập phát sóng chỉ đạt dưới 20.000 lượt xem trên YouTube. Chỉ duy nhất một tập, cuộc trò chuyện có phần gượng gạo với sếp cũ của bà, ông Elon Musk, là vượt mốc một triệu lượt xem. Do đó, nhiều khả năng việc bà dừng chương trình không chỉ đơn thuần vì lý do gia đình.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 11-11-2026

 ÔNG GADI EISENKOT CÓ NHIỀU TRIỂN VỌNG TRỞ THÀNH THỦ TƯỚNG ĐẦU TIÊN CỦA ISRAEL CÓ NGUỒN GỐC TỪ MAROKKO 

Artikel von Frankfurter Rundschau, ngày 9-11: Cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel này lớn lên trong một gia đình thuộc tầng lớp lao động; cha mẹ ông đến từ Casablanca và Marrakesh. Hành trình vươn lên của ông phản ánh nhiều điều về mối quan hệ đặc biệt giữa Israel và Marokko (Ma-rốc).

Khoảng một triệu người Israel có cội nguồn từ Ma-rốc, quốc gia từng là nơi sinh sống của cộng đồng Do Thái lớn nhất trong thế giới Ả Rập. Trong số những người Do Thái đến từ các quốc gia Ả Rập, họ tạo thành nhóm đông đảo nhất tại Israel.

Mặc dù cái tên "Eisenkot" nghe có vẻ mang âm hưởng Âu châu, tờ *Haaretz* cho biết nó bắt nguồn từ họ "Azenkot", một cái tên phổ biến trong các gia đình Do Thái ở Ma-rốc và Tunisien, vốn có gốc gác từ người Amazigh, cư dân bản địa ở Bắc Phi. Cha mẹ của Eisenkot đến từ Casablanca và Marrakesh; cái tên này được ghi lại với cách viết hiện tại khi họ nhập cư vào Israel.

Vào thời điểm Israel thành lập năm 1948 và trong những thập niên tiếp theo, giới tinh hoa chính trị và văn hóa của đất nước này chủ yếu là người Do Thái gốc Âu châu. Người Do Thái Mizrahi, những người đến từ các quốc gia như Iraq, Yemen, Iran, Ai Cập và Ma-rốc,  đã nhập cư vào Israel trong các làn sóng di cư diễn ra sau năm 1948.

Khởi đầu của họ tại quốc gia mới này không hề dễ dàng. Nhiều người ban đầu phải sống trong các *ma’abarot* – những trại tạm cư, nơi họ phải đối mặt với thái độ coi thường, cơ sở hạ tầng tồi tàn và điều kiện vệ sinh kém. Trong một số trường hợp, họ còn được bố trí nhà ở cố định muộn hơn so với những người mới nhập cư từ Âu châu. Vì phần lớn sử dụng tiếng Ả Rập trong đời sống hàng ngày, họ buộc phải học tiếng Do Thái. Đối với nhiều người, "chính việc đặt chân đến Israel mới là trải nghiệm gây chấn thương, chứ không phải là việc rời khỏi Ma-rốc".

Tình trạng nghèo đói, thiếu việc làm và cơ hội giáo dục hạn chế đã làm dấy lên sự bất mãn đáng kể trong cộng đồng người Do Thái Mizrahi. Sự việc bùng phát vào năm 1959 trong các cuộc bất ổn tại khu phố Wadi Salib ở Haifa, đây là những cuộc biểu tình đầu tiên của người Do Thái Mizrahi (người Do Thái gốc Trung Đông và Bắc Phi) nhằm phản đối Đảng Lao động Mapai, đảng cánh tả đang nắm quyền lúc bấy giờ. Tại khu vực từng là nơi sinh sống của người Palestine giàu có ở Haifa này, nhiều gia đình đến từ Maroc đã bị đưa vào những căn nhà xuống cấp, tồi tàn.

Năm 1971, thế hệ thứ hai của những người nhập cư từ Maroc đã thành lập tổ chức “Báo Đen” (Black Panthers) để đấu tranh chống lại những bất lợi mang tính cấu trúc. Nhà sử học Noam Zadoff từ Đại học Innsbruck lưu ý rằng đối với nhiều người, “chính việc đặt chân đến Israel mới là trải nghiệm gây chấn thương, chứ không phải việc rời khỏi Maroc”. Vào thời điểm đó, những người nhập cư từ thế giới Ả Rập cũng phải đối mặt với định kiến ​​tại Israel. Trong một cuộc phỏng vấn năm 1965, Thủ tướng đầu tiên của Israel, David Ben-Gurion, đã đưa ra một nhận xét bộc lộ rõ ​​thái độ e ngại của ông: “Những người Do Thái đến từ Maroc này không được giáo dục; phong tục của họ giống như người Ả Rập. (...) Chúng ta không muốn người Israel trở thành người Ả Rập”, ông tuyên bố. “Ngược lại, chúng ta muốn chống lại ‘tinh thần phương Đông’ (spirit of the Levant) — thứ làm tha hóa cả cá nhân lẫn xã hội — và bảo tồn các giá trị Do Thái đích thực, vốn được thể hiện qua cộng đồng Do Thái tại Âu châu ”.

Eisenkot – một góc nhìn về mối quan hệ gắn kết giữa Israel và Maroc

Tuy nhiên, theo thời gian, cộng đồng Mizrahi đã dần khẳng định được vị thế của mình trong xã hội và văn hóa Israel. Bản thân Eisenkot xuất thân từ một gia đình thuộc tầng lớp lao động và lớn lên tại Eilat, bên bờ Biển Đỏ. Ông thăng tiến qua các cấp bậc trong quân đội, và vào năm 2014, ông trở thành Tổng tham mưu trưởng đầu tiên của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) có nguồn gốc từ Maroc. Năm 1977, Menachem Begin giành chiến thắng trong cuộc bầu cử đại diện cho đảng Likud, sau khi cam kết tạo điều kiện hòa nhập chính trị tốt hơn cho người Do Thái Mizrahi. Kể từ đó, cộng đồng Mizrahi vẫn luôn là một phần quan trọng trong cơ sở cử tri của cả đảng Likud lẫn đảng Shas (đảng của những người Do Thái rất sùng đạo) , mặc dù đảng Shas đã chứng kiến ​​sự sụt giảm số phiếu bầu trong các cuộc bầu cử gần đây.

Nếu cựu Tổng tham mưu trưởng Eisenkot thành công trong việc trở thành Thủ tướng, điều này cũng sẽ thu hút sự chú ý vào mối quan hệ gắn kết giữa Israel và Maroc. Ngày nay, vẫn còn từ 3.000 đến 5.000 người Do Thái sinh sống tại đây, chủ yếu ở Casablanca, Tangier và Marrakesh. Trong số đó, có những người từng di cư sang Israel rồi quay trở về; trước đây, khi rời khỏi đất nước, họ không bị buộc phải từ bỏ quốc tịch Ma-rốc của mình. Mặc dù cộng đồng này có quy mô nhỏ, nhưng các giáo đường Do Thái, nhà hàng phục vụ món ăn Kosher (đúng luật tôn giáo Do Thái) và các siêu thị vẫn là một phần tự nhiên, gắn kết trong cảnh quan đô thị, đặc biệt là tại Casablanca và không đòi hỏi mức độ an ninh nghiêm ngặt như thường thấy ở Âu châu. Không một quốc gia Ả Rập nào khác có mối liên hệ sâu sắc với Do Thái giáo như Ma-rốc. Hiến pháp năm 2011 đã khẳng định văn hóa Do Thái là một thành tố thiết yếu trong bản sắc của Ma-rốc, bên cạnh các truyền thống và ngôn ngữ của người Amazigh. Nhà sử học người Ma-rốc Jamal Amiar nhận định: "Người Do Thái đã tạo nên một sợi dây liên kết độc đáo giữa Ma-rốc và Israel".

Mặc dù có cội nguồn từ thế giới Ả Rập, Eisenkot vẫn giữ lập trường cứng rắn đối với người Palestine.

Các sự kiện ngày 7 tháng 10 năm 2023 không làm thay đổi điều này. Trong khi Quốc vương Mohammed VI chỉ trích cách Israel tiến hành cuộc chiến ở Gaza và nhiều lần ủng hộ giải pháp hai nhà nước, thì kể từ khi ký kết Hiệp định Abraham vào năm 2020, hai quốc gia này vẫn hợp tác chặt chẽ về các vấn đề an ninh và mở rộng quan hệ kinh tế. Cùng với Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Maroc hiện là một trong những quốc gia Ả Rập duy trì sự hợp tác đặc biệt sâu rộng với Israel, bất chấp việc điều này không nhận được sự ủng hộ từ công chúng. Fatima Zahra El Mansouri, người được bổ nhiệm làm bộ trưởng trong chính phủ Maroc vào đầu tháng 10, có mối quan hệ gần gũi với cộng đồng Do Thái tại Marrakesh – nơi bà từng giữ chức thị trưởng.

Mặc dù Eisenkot có cội nguồn Ả Rập, quan điểm của ông đối với người Palestine cũng cứng rắn không kém gì lập trường của Netanyahu. Tuy nhiên, trong bối cảnh chính trị nội bộ, đảng của ông , Yashar – lại thể hiện một tông giọng khác biệt, với cam kết tăng cường thượng tôn pháp luật và giải quyết những thất bại về an ninh trong ngày 7 tháng 10 thông qua một ủy ban điều tra độc lập.

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 11-11-2026