CHUYÊN GIA GỌI THỎA THUẬN VỚI IRAN LÀ: "CÚ TÁT VÀO MẶT TRUMP"- ÔNG KHÔNG THỂ NÀO CHE DẤU SỰ THẬT BẼ BÀNG

Nguồn t-online: Những ngày gần đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố một thỏa thuận với Iran liên quan đến Eo biển Hormuz. Ông Trump tuyên bố đầy đắc thắng rằng eo biển có tầm quan trọng chiến lược này sẽ được mở hoàn toàn cho hoạt động vận tải biển. Ông mạnh mẽ khẳng định dòng chảy dầu mỏ phải được khôi phục. Tuy nhiên, cái giá mà Tổng thống Mỹ, người cũng từng đưa ra cảnh báo đanh thép với Wladimir Putin tại hội nghị thượng đỉnh G7, phải trả cho việc này là gì?

Donald Trump tìm kiếm thỏa thuận với Iran , vẫn còn nhiều nghi vấn về phí qua lại eo biển Hormuz

Một biên bản ghi nhớ song phương dự kiến ​​sẽ được ký kết tại Genève. Washington và Teheran có ý định tiến hành đàm phán trực tiếp tại đây để giải quyết các vấn đề còn tồn đọng. Tuy nhiên, các điều khoản chi tiết của thỏa thuận vẫn được giữ kín. Cũng có những nghi ngờ về việc liệu đã thực sự đạt được sự đồng thuận hay chưa; các hãng tin Iran thân chính phủ đã công bố những thông tin chưa được xác thực, cho thấy các khía cạnh then chốt vẫn chưa được chốt lại.

*Một vấn đề gây tranh cãi đặc biệt là câu hỏi về các khoản phí tiềm năng đối với tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz. Theo hãng tin FARS của Iran, Mỹ đã đồng ý rằng các công ty vận tải biển sẽ phải trả phí cho Iran khi tàu Container của họ đi qua eo biển này.

*Tuy nhiên, Washington đã ngay lập tức bác bỏ thông tin này. Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance phát biểu trong một cuộc phỏng vấn với CNBC rằng, về lâu dài, tuyến đường thủy này sẽ được mở cho hoạt động vận tải mà không thu phí.

*Dù vậy, ông Vance thừa nhận rằng các điều khoản chính xác vẫn cần được xác định trong quá trình đàm phán.

 Chuyên gia gọi đây là "cú tát vào mặt" Donald Trump

Cộng đồng quốc tế đang theo dõi với sự kinh ngạc khi Mỹ buộc phải đàm phán với Teheran chỉ để khôi phục lại nguyên trạng như trước khi chiến tranh nổ ra. Rebecca Lissner, một chuyên gia tại tổ chức tư vấn có ảnh hưởng là Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (Council on Foreign Relations), đã thẳng thắn nhận định về vấn đề này trong cuộc phỏng vấn với đài Deutsche Welle.

Rebecca Lissner, Deputy Assistant to the President and Principal Deputy National Security Adviser to the Vice President, The White House

Bà Rebecca Lissner (sinh năm 1987) là một nhà khoa học chính trị và chuyên gia phân tích chính sách đối ngoại người Mỹ; bà hiện là nghiên cứu viên cao cấp về chính sách đối ngoại Hoa Kỳ kiêm Giám đốc Sáng kiến ​​Tương lai của Chiến lược Hoa Kỳ tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (Council on Foreign Relations). Bà từng giữ chức Phó Cố vấn An ninh Quốc gia cho Phó Tổng thống Kamala Harris trong giai đoạn 2022–2025, bao gồm cả việc đại diện cho Phó Tổng thống tham gia Ủy ban Lãnh đạo cấp cao (Principals Committee) và Ủy ban Cấp phó (Deputies Committee).

* Bà Rebecca Lissner nói "Đây là một cú tát vào mặt nước Mỹ với tư cách là một siêu cường thế giới, đồng thời làm suy yếu vị thế của nước này trong vai trò người bảo đảm quyền tự do hàng hải," cựu phó cố vấn an ninh quốc gia của cựu Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris nhận định.

Bà Lissner chỉ rõ vấn đề cốt lõi: cuộc xung đột đã đẩy Washington vào thế yếu hơn so với thời điểm trước khi nó bắt đầu. Mặc dù cuộc chiến đã phô diễn sức mạnh quân sự phi thường của Mỹ, nhưng đồng thời nó cũng bộc lộ "sự bất lực trong việc chuyển hóa sức mạnh đó thành bất cứ điều gì có thể coi là chiến thắng chiến lược trước Iran."

Các mục tiêu chiến tranh của Donald Trump thất bại

Trong số nhiều mục tiêu chiến tranh mà Donald Trump đã đề ra khi bắt đầu xung đột, Washington chỉ đạt được duy nhất một mục tiêu: tiêu diệt lực lượng hải quân của Iran. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ước tính rằng Tehran đã mất phần lớn năng lực hải quân thông thường, vốn bị phá hủy chỉ trong chưa đầy 10 ngày.

Tuy nhiên, Iran không cần đến một hạm đội chiến tranh truyền thống để làm tê liệt hoạt động vận tải biển qua eo biển này.

*Bằng cách sử dụng máy bay không người lái (UAV), thủy lôi dọc theo tuyến đường vận tải và các tàu cao tốc cơ động, quốc gia này đã thành công trong việc phong tỏa hiệu quả tuyến đường thủy. Các phân tích cho thấy chiến thuật bất đối xứng đã chứng tỏ hiệu quả hơn so với việc sử dụng lực lượng hải quân thông thường.

*Hơn nữa, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của các quốc gia vùng Vịnh đồng minh đã ngăn cản Mỹ leo thang xung đột hơn nữa, ví dụ như việc thực hiên một cuộc tấn công trên bộ.

*Các lực lượng dân quân như Huthi ở Yemen và Hisbollah ở Libanon vẫn tiếp tục đe dọa an ninh của Israel cũng như các đối tác khác của Mỹ trong khu vực.

Donald Trump trao cho Iran lợi thế đàm phán

Ngay cả khi tuyến đường thủy được mở lại thành công, cục diện chiến lược cũng đã thay đổi về cơ bản. Lissner cảnh báo: "Ngay cả khi eo biển được mở lại, Iran hiện đã nắm giữ một lợi thế mà trước đây họ không có." Washington đã tỏ ra "bất lực hoặc không muốn ép buộc Iran phải mở lại eo biển."

Cộng đồng quốc tế cần lường trước khả năng Teheran có thể phong tỏa lại tuyến đường vận tải này bất cứ lúc nào trong tương lai. Vị chuyên gia này đặt câu hỏi: tại sao Iran lại từ bỏ lợi thế này mà không nhận được sự đền bù thỏa đáng?

Theo các báo cáo, thỏa thuận này có thể bao gồm việc giải tỏa khoảng 12 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Iran ngay cả trước khi các cuộc đàm phán hạt nhân bắt đầu. Tuy nhiên, Washington phủ nhận thông tin này. Dù sao đi nữa, thiệt hại do các lệnh trừng phạt của Mỹ gây ra dường như ít nghiêm trọng hơn đối với Iran so với tác động đối với nền kinh tế toàn cầu vốn phụ thuộc nhiều vào năng lượng.

*Lissner lo ngại rằng thỏa thuận này thực chất củng cố quyền kiểm soát của Teheran đối với eo biển và thiết lập một cơ chế để thu phí hàng hải qua lại nơi đây. Điều này có thể lý giải tại sao ông Trump vẫn chưa công bố nội dung của hiệp ước.

Donald Trump đang thúc đẩy "sự tự sát của siêu cường"

Lissner đồng tình với nhận định của các nhà phân tích như sử gia Timothy Snyder: chính sách đối ngoại của ông Trump giống như một "sự tự sát của siêu cường".

*Dưới sự lãnh đạo của ông, Washington đã dần phá bỏ chính hệ thống mà họ từng cùng các đồng minh xây dựng nhằm đảm bảo quyền lực và sự thịnh vượng của mình.

Chuyên gia an ninh này cảnh báo rằng cuộc xung đột với Iran đang làm trầm trọng thêm xu hướng đó và đẩy thế giới "hướng tới một 'trật tự thế giới hỗn loạn mới', đặc trưng bởi tình trạng bạo lực và bất ổn gia tăng".

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 18-6-2026